Jasna sowa z białą twarzą w kształcie serca, która o zmierzchu sunie nisko nad łąką, to płomykówka. Należy do osobnej rodziny płomykówkowatych, a nie do sów z rodziny puszczykowatych. W całej Europie gniazduje jej średnio około 150 tys. par.
Bezszelestny lot tuż nad trawą i zawis nad szelestem
Płomykówka budzi się tuż przed zmrokiem, a za dnia widać ją głównie wtedy, gdy przenosi się z jednej kryjówki do drugiej. W Wielkiej Brytanii poluje czasem także w dzień, zwłaszcza po deszczowej lub wietrznej nocy.
Łowi powoli, przeczesując teren nisko nad ziemią i zawisając nad miejscami, gdzie może kryć się zdobycz. Równie chętnie czatuje z gałęzi albo słupka ogrodzenia. Najbardziej lubi skraje lasu i pasy dzikiej, nieskoszonej trawy przy pastwiskach.
W locie jej nie usłyszysz. Drobne ząbki na przedniej krawędzi lotek i miękka frędzla na tylnej rozbijają strumień powietrza i tłumią szum. Gdy sowa pokaże się za dnia, przeganiają ją sroki, gawrony i mewy śmieszki.
Zamiast „hu-hu” długi, mrożący krew wrzask
Wbrew obiegowej opinii płomykówka nie pohukuje. Jej znakiem jest przeszywający, przeciągły wrzask, od którego w Wielkiej Brytanii nazywano ją sową skrzeczącą.
W powietrznych gonitwach pary krzyk samca jest wysoki i drżący, a samicy niższy i bardziej chropawy. W zalotach samiec dorzuca piskliwy świergot. Zadowolona sowa wydaje mruczące „czirrup”, a jej „ki-jak” brzmi jak jeden z głosów puszczyka.
Gryzonie na pierwszym miejscu, czyli co mówią wypluwki
Ofiarę namierza słuchem. Uszy osadzone są niesymetrycznie, co pozwala ustalić kierunek i odległość dźwięku, a szlara pomaga ocenić, jak wysoko jest jego źródło. Dlatego może polować w zupełnej ciemności, przebijając szponami śnieg, trawę lub zarośla.
W wilgotnym klimacie umiarkowanym ponad 90% zdobyczy to drobne ssaki, głównie gryzonie, a ważnym uzupełnieniem bywają ryjówki. Małe ofiary połyka w całości, z kośćmi i sierścią, a większe od około 100 g rozrywa.
Przykład z Irlandii: po przypadkowym zawleczeniu nornicy rudej w latach 50. XX wieku stała się ona tam zdecydowanie głównym łupem. Nadwyżki zdobyczy sowa chowa w kryjówce na gorsze dni.
Dywan z rozdrobnionych wypluwek zamiast gniazda
Partnerzy są zwykle monogamiczni dożywotnio, a przed sezonem lęgowym wracają do dobrze znanego stanowiska. Gniazduje w dziuplach i szczelinach skalnych, a ponieważ starych dziuplastych drzew ubywa, coraz częściej w szopach i na wieżach kościołów. Gnieździ się czasem pod jednym dachem z kawkami, z którymi żyje w zgodzie.
Nie przynosi żadnego materiału. Samica w czasie wysiadywania rozdrabnia swoje wypluwki, więc pisklęta klują się na miękkim kobiercu z ich sierści. Jaja składa co drugi dzień i zaczyna je wysiadywać od pierwszego, dlatego najmłodsze pisklę bywa kilka tygodni młodsze od najstarszego.
Młode zaczynają opuszczać gniazdo w dziewiątym tygodniu. Do mniej więcej trzynastego tygodnia zależą od rodziców, a samica uczy je szukać i chwytać zdobycz.
Twarz jak serce, oczy jak dwie czarne szparki
To średniej wielkości, jasna sowa z długimi skrzydłami i krótkim, kanciastym ogonem. Kształt ogona i falujący lot pomagają w powietrzu odróżnić ją od sów z rodziny puszczykowatych.
Twarz w kształcie serca jest zwykle biała, oczy czarne i skośne, a grzebień piór nad dziobem przypomina nos. Głowa i grzbiet są płowe lub szare, w drobne czarno-białe cętki, a spód od białego do rdzawopłowego.
Samce mają przeciętnie mniej plamek na spodzie i są jaśniejsze od samic. U samic z kontynentalnej Europy mocniej nakrapiany spód idzie w parze z lepszym zdrowiem.
Od marca do czerwca w szopie lub na wieży
W Europie płomykówki gniazdują głównie od marca do czerwca, a dokładny termin zależy od obfitości gryzoni wokół gniazda. W dobrym roku zdarza się drugi lęg. Najtrudniejsza jest jesień i zima, kiedy młode ptaki dopiero uczą się polować i najczęściej giną z głodu.
Płomykówka z bliska i z daleka
Zdjęcia i nagranie: Wikimedia Commons — Bernard DUPONT from FRANCE (CC BY-SA 2.0) · unbekannt (CC BY 4.0)
Sowy o ciemnych lub pomarańczowych oczach
Po zmroku sylwetka bywa zawodna, ale twarz i oczy rozstrzygają sprawę.
Wschodnia Polska, budki lęgowe i wróżby pogody
Dlaczego płomykówki znikały z gospodarstw we wschodniej Polsce?
W latach 1999–2012 ginęły tam razem z pójdźkami. Głównymi przyczynami były rozbiórki budynków, w których mieszkały, i rezygnacja rolników z hodowli zwierząt.
Czy budka lęgowa może pomóc płomykówkom?
Tak, budki pod okapami budynków i w innych miejscach potrafią wyraźnie zwiększyć lokalną liczebność. W hrabstwie Somerset w Anglii w budce z kamerą wychowało się w 2014 roku siedem młodych.
Co według dawnych wierzeń zapowiadał krzyk płomykówki?
W Wielkiej Brytanii wróżył burzę, ale szczegóły zależały od regionu. W Anglii miał oznaczać grad, w walijskim Glamorgan śnieg, a w Szkocji deszcz.