Bielik

W sezonie lęgowym bielik bywa gadatliwy, choć część autorów uważa jego głos za zaskakująco słaby jak na takiego olbrzyma. Najwięcej duetów usłyszysz wczesną wiosną: on zaczyna, ona wchodzi niżej, a cała wymiana stopniowo przyspiesza.

Siedzący samiec odrzuca przy tym głowę do tyłu i kończy zawołanie niskim „ko-ko-ko”. Z gałęzi oba ptaki brzmią ostrzej i wyżej niż w powietrzu. Po samej barwie zgadniesz więc, czy para siedzi, czy krąży.

Pisklęta piszczą przenikliwie „pii-je”, a głodne ciągną monotonne „wiii-wiii”. Jeśli takie dźwięki dochodzą z wysokiego drzewa, wycofaj się spokojnie. Jesteś za blisko gniazda.

Dorosły ptak jest szarobrązowy, z płową, wyraźnie jaśniejszą głową i szyją. Na tym tle mocno odcina się krótki, lekko klinowaty biały ogon. Dziób, woskówka, nogi i oczy mają kolor żółty.

Ptak w pierwszych latach życia to inna bajka: jest ciemniejszy, nierówno przyprószony jasnymi plamkami, z brudnym ogonem i ciemnym dziobem. Śnieżny ogon i jednolicie jasną głowę ptak dostaje dopiero około ósmego roku życia.

W locie patrz na bardzo szerokie skrzydła, na których końcach widać zwykle co najmniej sześć rozcapierzonych lotek. Z daleka płytkie uderzenia przypominają wielką brązową czaplę, tyle że bielik długo szybuje na płasko trzymanych skrzydłach.

Bielika szukaj tam, gdzie jest dużo otwartej wody: na morskim wybrzeżu, nad jeziorami, rzekami i rozległymi mokradłami. W głębi lądu potrzebuje spokojnych lasów z wysokimi, starymi drzewami.

Zimą wiele ptaków przenosi się nad niskie brzegi morza, do ujść rzek i na przybrzeżne bagna. Zgromadzenia nad Bałtykiem i Łabą rosną od listopada, osiągają szczyt w styczniu i topnieją w marcu. Młode trzymają się wtedy w grupach, często do dziesięciu osobników.

Jadłospis zmienia się z porą roku. Latem przeważają ryby, które bielik chwyta płytko, zwykle mocząc tylko nogi po krótkim locie z czatowni, a w chłodnych miesiącach rośnie udział ptaków, ssaków i padliny.

Polskie badania dobrze to pokazują. Nad Wigrami łyski stanowiły ponad 44% zdobyczy, w Puszczy Augustowskiej drugie miejsce zajmowały kaczki krzyżówki, a na Podlasiu 55% ryb przyniesionych do gniazd to karpie, ważące średnio 493 g.

Bielik chętnie odbiera też łup innym, na przykład kormoranom, mewom i rybołowom. Nurkujące kaczki męczy, zmuszając je do kolejnych zanurzeń, aż przestaną uciekać.

Para łączy się na całe życie i przez wiele sezonów dokłada gałęzie do tej samej konstrukcji. Czteroletnie gniazdo ważyło 240 kg, a dwa razy starsze może przekroczyć 600 kg.

W Polsce wokół każdego gniazda zostawia się kępę co najmniej dziesięciu drzew, co ułatwia fakt, że 78% lasów należy do państwa. Pod koniec lat 90. kraj miał trzecią co do wielkości populację w Europie, po Norwegii i europejskiej części Rosji.

Zniesienie liczy często dwa jaja, a w Polsce zdarzały się nawet cztery. Pierwszą próbę lotu młode podejmują po około dziesięciu tygodniach.

W cieplejszej części zasięgu większość dorosłych par nie opuszcza rewiru przez cały rok, a włóczą się głównie młode. Kopulacje przypadają przeważnie na okres od połowy marca do połowy kwietnia. W Europie kontynentalnej podloty opuszczają gniazdo od początku lipca do około 10 sierpnia.