Myszołów to najpewniej najliczniejszy dzienny drapieżnik Europy: same ostrożne szacunki mówią o co najmniej 700 tysiącach par. Ten krępy ptak z jastrzębiowatych najlepiej czuje się tam, gdzie las spotyka się z polem i łąką. Właśnie na tej granicy najczęściej go zobaczysz.
Więcej niż pół dnia na czatowni
Myszołów to drapieżnik cierpliwy, niektórzy powiedzieliby, że leniwy. Ptaki osiadłe potrafią spędzić ponad połowę dnia bez ruchu: na czubku drzewa, słupie telegraficznym, palu ogrodzenia albo skale. W literaturze opisano go nawet jako ptaka „ospałego i niezbyt śmiałego”.
Gdy już wzbije się w powietrze, szybuje długo i lekko, za to w locie poziomym wydaje się ciężki. Często żeruje też na ziemi. Poza sezonem lęgowym na jednym dużym polu zbiera się czasem 15–30 ptaków, przeważnie młodych.
Od lutego pary pilnują rewirów w powietrzu. Wiosną i jesienią samiec, rzadziej samica, wykonuje coś w rodzaju jazdy kolejką górską: wznosi się do 30 m, opada na złożonych skrzydłach o 60 m i więcej, a potem powtarza to 10–20 razy z rzędu.
Kocie miauczenie nad skrajem lasu
Myszołowy osiadłe odzywają się przez cały rok, a wędrowne głównie w sezonie lęgowym. Obok płaczliwego zawołania usłyszysz też dźwięk podobny do miauczenia kota, powtarzany w locie albo z gałęzi, zwłaszcza w czasie pokazów.
Pary potrafią odpowiadać sobie powtarzanym „ma”, a przy gniazdach nagrano chichoty i skrzeki. Gdy ptak przegania intruza, jego wołanie robi się przeciągłe i drżące.
Nornik przede wszystkim, choć menu jest długie
Lista ofiar sięga od chrząszczy i gąsienic przez gady i płazy po dorosłe kuraki i króliki prawie dwa razy cięższe od samego myszołowa. Podstawą pozostają drobne gryzonie, w Europie przede wszystkim nornik zwyczajny i nornik bury.
Większość zdobyczy chwyta, spadając z czatowni na ziemię. Nie pikuje efektownie, tylko opada łagodnie i przyspiesza dopiero przy samej ziemi, ze skrzydłami uniesionymi nad grzbietem. Prawdopodobnie pilnuje też kretowisk i czeka, aż kret wyjrzy.
Bywają regiony, gdzie myszołowy przestawiają się na płazy. W białoruskim obwodzie mohylewskim główną ofiarą była żaba moczarowa, a w środkowej Polsce żaby stanowiły około 10% pokarmu.
Świeże liście w gnieździe i kilka gniazd na zapas
Gniazdo z patyków i gałązek ma zwykle 1–1,2 m średnicy i stoi 3–25 m nad ziemią, przy pniu albo w głównym rozwidleniu. Czynne gniazdo myszołów wyściela świeżą zielenią, najczęściej liśćmi. W rewirze para ma zwykle od dwóch do czterech gniazd.
W lasach wschodniej Polski myszołowy wybierały duże, dojrzałe i wilgotne drzewostany, najchętniej 30–90 m od otwartej przestrzeni. Silniejszy jastrząb potrafi jednak przejąć ich gniazdo.
W większości Europy jaja pojawiają się w kwietniu. Wysiaduje głównie samica, a samiec początkowo przynosi całą zdobycz. W lęgach z trzema lub więcej pisklętami najmłodsze często ginie z głodu.
Od czekoladowego do prawie białego
Myszołów ma okrągłą głowę, dość krótki ogon i szerokie skrzydła. Samice są nieco większe i o około 15% cięższe od samców.
Upierzenie jest skrajnie zmienne. Typowy ptak jest ciemnobrązowy z wierzchu, z jasnym pasem w kształcie litery U na piersi, ale trafiają się osobniki niemal czarnobrązowe i niemal białe. Od spodu w locie widać ciemną tylną krawędź skrzydła i ciemne plamy na nadgarstkach, z góry zaś szeroki ciemny pas przy końcu ogona.
Młode mają jaśniejsze oko, węższy pas na ogonie i kreski zamiast prążków na spodzie.
Pokazy od lutego, jaja w kwietniu
W Europie Środkowej większość dorosłych myszołowów zostaje na zimę w swoich rewirach, a młode zwykle nie odlatują daleko. Południowo-zachodnia Polska bywa wczesną wiosną ważnym zimowiskiem dla ptaków z nieco dalszej północy.
Galeria: Myszołów
Puchacz, bielik i rekordowy łup
Kto poluje na myszołowa?
Najgroźniejszy jest puchacz, trzy–cztery razy cięższy od myszołowa. W Czechach myszołów okazał się trzecią, a w Luksemburgu piątą najczęstszą ofiarą puchacza.
Czy bielik może wychować młodego myszołowa?
Zdarza się. Bieliki porywają czasem pisklęta myszołowa jako zdobycz, ale ich nie zabijają, a samica zaczyna je ogrzewać razem z własnymi. Takie przybrane myszołowy zaskakująco często dożywają wylotu.
Jaka jest największa znana zdobycz myszołowa?
Dorosła samica głuszca ważąca około 1985 g. To mniej więcej dwa razy więcej niż masa dużego myszołowa.