Mały drapieżnik, który stoi w powietrzu nad skrajem pola, pod wiatr, z głową zwróconą w dół, to najpewniej pustułka. Ten zawis jest typowym sposobem łowów tego przedstawiciela sokołowatych. Światową populację szacuje się na 1–2 mln par, z czego mniej więcej co piąta żyje w Europie.
Pole, wrzosowisko, a czasem osiedle
Pustułka lubi otwarty krajobraz: pola i łąki, wrzosowiska, zarośla i mokradła. Las nie jest jej potrzebny, jeśli znajdzie inne miejsca na czatownię i gniazdo, na przykład skały albo budynki.
Dobrze znosi sąsiedztwo ludzi, o ile zostały wokół spore płaty roślinności pełne gryzoni. Spotkasz ją od nizin po niższe pasma gór, a na stepie wystarczą jej krzewy i bujne zioła.
Patrz nad pobocza i zwolnij, gdy coś wisi w powietrzu
Najłatwiej trafić na nią z samochodu albo roweru. Pustułki często polują wzdłuż dróg i autostrad, bo trawiaste pobocza roją się od gryzoni. Szukaj sylwetki zawieszonej 10–20 m nad ziemią.
Gdy wypatrzy ofiarę, schodzi krótkim, stromym lotem. Czasem zamiast wisieć siedzi nisko na słupku i czeka, a bywa, że przemyka tuż nad trawą i zaskakuje zdobycz.
W kwietniu i maju obserwuj wnęki w budynkach, dziuple i skalne półki, bo tam zakłada gniazdo; chętnie zajmuje też stare gniazda krukowatych. Kilka par potrafi gnieździć się blisko siebie w luźnej kolonii.
Nazwa mówi o głosie więcej niż opisy
Głosowi pustułki źródła poświęcają niewiele miejsca. Wiadomo tyle, że łacińskie tinnunculus wywodzi się od słowa oznaczającego dźwięk przenikliwy.
W terenie licz więc przede wszystkim na wzrok. Posłuchaj nagrania na tej stronie, a potem wypatruj ptaka tam, gdzie pokazuje się najchętniej, czyli nad pasem trawy przy drodze. Stare angielskie przezwisko windhover, czyli mniej więcej „ten, co wisi na wietrze”, dobrze oddaje, jak ją spotkasz.
Szara czapka samca, prążkowany ogon samicy
U pustułki płcie odróżnisz bez trudu, co wśród drapieżników nie jest regułą. Samiec ma niebieskoszarą czapkę i szary ogon oraz mniej czarnych plamek na rdzawym grzbiecie, a samica brązowy ogon w czarne prążki.
Obie płcie noszą wyraźny czarny wąs pod okiem i czarny pas na końcu ogona z wąską białą obwódką. Woskówka, nogi i obrączka wokół oka są jaskrawożółte.
Młode przypominają samice, ale kreski na ich spodzie są szersze, a żółte części ciała bledsze. Wśród drapieżników to ptak mały, choć większość ptaków śpiewających przerasta.
Kwiecień i maj to czas zajmowania gniazd
W umiarkowanej strefie Eurazji pierwsze jaja pojawiają się w kwietniu albo w maju. Wysiadywanie trwa około miesiąca i zajmują się nim oboje rodzice. Po wylocie młode jeszcze przez kilka tygodni uczą się polować pod okiem dorosłych.
Fotografie: Pustułka
Nornice, zima i wiek pustułki
Ile gryzoni zjada pustułka w ciągu dnia?
Dorosły ptak potrzebuje równowartości 4–8 nornic dziennie, zależnie od pory roku i tego, ile czasu spędza w zawisie. Pisklę zjada około 68 g, czyli 3–4 nornice. Nadmiar zdobyczy pustułka chowa na później.
Czy pustułki zostają na zimę?
To zależy od klimatu: z chłodniejszych rejonów strefy umiarkowanej odlatują na południe, w cieplejszych zostają przez cały rok. Młode, zanim osiądą, wędrują w poszukiwaniu dobrego miejsca.
Ile lat dożywa pustułka?
Większość ginie przed ukończeniem dwóch lat, a w pierwszym roku umiera nawet 70% młodych. Biologicznie może jednak dożyć 16 lat i więcej, a rekordowy osobnik przeżył prawie 24.