Gila łatwiej zobaczyć, niż usłyszeć. Ten krępy łuszczak z dużą głową i krótkim, grubym dziobem odzywa się cicho i nisko. Samca zdradza za to kolor, którego w zimowym lesie nie sposób przegapić: intensywnie czerwona pierś.
Czarna czapka, szary grzbiet i biały kuper w locie
Gil ma sylwetkę małego byczka: masywny tułów, dużą głowę i krótki, gruby czarny dziób. Grzbiet jest szary, a lotki, czapka i twarz dorosłych ptaków są czarne.
Dorosłego samca poznasz od razu po czerwonej piersi i brzuchu. Samice i młode mają w tym miejscu szarobeżowe pióra, a młode dodatkowo szarobrązową głowę zamiast czarnej czapki.
Gdy ptak się zrywa, patrz na biały kuper i jasne paski na skrzydłach, które w locie widać lepiej niż kolor spodu. Samce nie przywdziewają jesienią bledszej szaty, jak niektóre inne łuszczaki, więc czerwień zostaje z nimi przez całą zimę.
Rudzik i łuskowiec: kto jeszcze nosi czerwień
Z rudzikiem łączy gila właściwie tylko barwna pierś. Rudzik ma pomarańczową pierś i twarz, obrzeżone niebieskoszarym pasem, do tego brązowawy wierzch i jasny brzuch, za to brak mu czarnej czapki i białego kupra.
Rzadziej w grę wchodzi łuskowiec, bliski krewny gili i w Polsce ptak rzadki. To jeden z największych łuszczaków, z długim, wciętym czarnym ogonem. Samiec jest różowoczerwony również na głowie i grzbiecie, a gil ma te partie czarne i szare.
Gwizd, którego trzeba nasłuchiwać z bliska
Gil jest ptakiem dyskretnym i taki sam jest jego głos. Zwykle słyszysz pojedyncze, ciche gwizdnięcie, niskie i melancholijne.
Śpiew bywa opisywany jako smutny. Składa się z fletowych gwizdów i słabego, trochę zgrzytliwego szczebiotu, a z większej odległości po prostu ginie.
Oswojone gile da się nauczyć powtarzania konkretnych melodii, ale w lesie usłyszysz tylko ich skromne, własne gwizdy.
Las z domieszką drzew iglastych, park i ogród
Do lęgów gil wybiera lasy mieszane z domieszką drzew iglastych. Gniazduje również w parkach i ogrodach, a zasięgiem obejmuje większość Europy i umiarkowaną Azję.
Przeważnie jest osiadły, ale wiele ptaków z północy zimą wędruje na południe. Poza sezonem lęgowym nie zbiera się w duże stada.
Jada głównie nasiona oraz pąki, również drzew owocowych. Jesienią i na początku zimy chętnie korzysta z jesionu i głogu. Przy owocujących drzewach bywa przeganiany przez paszkota, który zimą pilnuje swoich zapasów.
Gniazdo w wysokim krzewie, nawet trzy lęgi w roku
Gniazdo stoi w krzewie, najchętniej wyższym i szerszym niż cztery metry, w starych zaroślach albo na drzewie. Samica składa 4–7 jasnoniebieskich jaj w rdzawobrązowe cętki.
Kolejne lęgi udają się coraz lepiej: odsetek udanych gniazd rośnie od wiosny ku pełni lata i sierpniowi. Sami rodzice żywią się roślinami, ale pisklęta karmią bezkręgowcami.
Dwanaście miesięcy z gilem
Gil nie znika z lasów w żadnym miesiącu. Lato upływa mu na lęgach i wymianie piór, a resztę roku spędza na żerowaniu w parach i rodzinach.
Gil z kilku stron
Dwa czerwone ptaki, z którymi gil bywa mylony
Rozstrzyga kolor głowy i kształt ogona.
Ogród, sad i łacina
Co posiać, żeby zwabić gile?
Na poletkach dla ptaków gile wybierają jarmuż, komosę ryżową i proso, najchętniej rosnące przy wysokim żywopłocie albo na skraju lasu.
Dlaczego sadownicy nie lubili gila?
Bo zjada pąki drzew owocowych, dlatego w Anglii przez stulecia każda parafia płaciła nagrodę za zabitego gila. Od lat 70. gili w Wielkiej Brytanii ubywa, bo znikają sady i lasy.
Skąd się wzięła nazwa Pyrrhula?
Od greckiego słowa oznaczającego ptaka barwy płomienia. Łacińskiej nazwy pyrrhula użył dla gila już w 1555 roku szwajcarski przyrodnik Conrad Gessner.