Ptaki lasów

Szybkie werble na suchym konarze to zwykle dzięcioł duży. Uderza 10–16 razy na sekundę, w mniej więcej sekundowych seriach, szybciej niż inne dzięcioły ze swojego zasięgu. Bębnią obie płcie, choć samiec znacznie częściej, głównie od połowy stycznia do wylotu młodych. Dopiero w 1943 roku dowiedziono, że to dźwięk mechaniczny, a nie głos.

Ostry, chrapliwy wrzask oznacza, że sójka wypatrzyła drapieżnika. Ten krewny kruków i srok zakopuje na zimę żołędzie i potrafi w ciągu roku rozproszyć ich ponad tysiąc. Bywa, że pojedynczy żołądź niesie aż 20 km. Właśnie sójkom przypisuje się szybki marsz dębów na północ po ostatnim zlodowaceniu. Poza żołędziami zjada orzeszki buka, jeżyny, jarzębinę i mnóstwo owadów, także leśnych szkodników.

Z liściastych koron dobiega czasem fletowe „uiila-uii-uuu”. Tak śpiewa wilga; raz usłyszanego głosu nie da się potem z niczym pomylić, choć kolejne frazy różnią się drobiazgami. Jej zwykłe zawołanie brzmi zupełnie inaczej, jak szorstkie, skrzekliwe „kłeeak”. Wiosnę ogłasza też samiec kukułki, wołając „ku-ku” z odsłoniętej gałęzi. W czerwcu odstęp między sylabami się rozjeżdża i ptak brzmi, jakby zapomniał melodii.

Ciche, smutne „piu” zdradza gila. Jego właściwy śpiew, złożony z gwizdów i skrzypiących dźwięków, słychać tylko z bliska. Poza sezonem lęgowym gil nie tworzy dużych stad, zwykle spotkasz parę albo rodzinę. Zjada głównie nasiona i pąki drzew owocowych, dlatego angielskie parafie przez wieki wypłacały premię za każdego ubitego gila.

Mysikrólik waży od 4,5 do 7 g i jest najmniejszym ptakiem Europy. Jego cienkie „zii” pada co 1–4 sekundy, a piosenkę słychać przez większą część roku. W mroźne noce mysikróliki tulą się do siebie, a każdy spala wtedy tłuszcz równy nawet jednej piątej masy ciała.

Na drugim końcu skali jest dzięcioł czarny, czarny z czerwoną czapeczką i wielkości wrony, największy dzięcioł Europy. Wykute przez dzięcioły dziuple służą potem innym: w Puszczy Białowieskiej gniazduje w nich około 600 jerzyków. Głośne, powtarzane „dłip” należy do kowalika; gdy wlot dziupli jest za szeroki, samica zwęża go błotem. Krewnych czarnego zebraliśmy na stronie dzięciołów.