Zimą kilka, a czasem kilkadziesiąt uszatek śpi razem w jednej kępie drzew. To jedna z najliczniejszych sów puszczykowatych na świecie: smukła, długoskrzydła, z pęczkami piór osadzonymi bliżej środka głowy niż u wielu innych sów. Spotkasz ją tam, gdzie las graniczy z otwartym terenem.
Gęste drzewa na dzień, otwarta łąka na noc
Uszatka potrzebuje dwóch rzeczy jednocześnie. Za dnia chowa się i gniazduje w gęstych zadrzewieniach, a poluje nad otwartym terenem z niską roślinnością. Dlatego najczęściej trzyma się skraju lasu, zadrzewień śródpolnych, żywopłotów i pastwisk z rzędami drzew.
Odpowiadają jej też sady ze starymi drzewami owocowymi, parki, cmentarze z krzewami, a nawet zadrzewione zakątki wsi i miast. W fińskim badaniu żadne gniazdo nie leżało dalej niż 500 m od pól uprawnych.
Sama gniazd nie buduje. Zajmuje stare gniazda ptaków krukowatych, w Wielkiej Brytanii i Finlandii przede wszystkim po wronach i srokach, najczęściej na drzewach iglastych.
Noclegowisko: kilka sów w koronie i kopczyk wypluwek pod spodem
Poza sezonem lęgowym uszatki śpią w grupach, co wśród sów jest wyjątkiem. Zwykle zbiera się ich od 6 do 50, a europejski rekord to około 150 ptaków w jednym miejscu. Wybierają najciemniejsze kępy drzew, często iglastych, ale blisko krawędzi lasu.
Pierwszą wskazówką są wypluwki, które gromadzą się pod ulubionymi drzewami. Noclegowiska bywają też w miastach: w Mediolanie liczono od 2 do 76 sów na jednym takim drzewostanie.
Podchodź powoli i zatrzymaj się z daleka. Zaniepokojona uszatka wyciąga się w górę, mruży oczy w szparki i stawia pęczki piór. W badaniu z New Jersey ptaki zrywały się, gdy człowiek podszedł na 3–4 m, a na łowy ruszały 40–49 minut po zachodzie słońca.
Najbardziej gadatliwa sowa północy i skrzypiąca furtka
Ornitolog Karel Voous uważał uszatkę za najbardziej urozmaiconą wokalnie sowę półkuli północnej. W Michigan zarejestrowano u niej 23 różne głosy. W spokojną noc pieśń samca słychać nawet z 1–2 km.
Oba ptaki z pary wydają też chrapliwe, kocie „jau” i wysokie „jip-jip”. Gdy ktoś zbliży się do gniazda z młodymi, rodzice odzywają się serią blaszanych „uat-uat-uat”. W czasie toków samiec klaszcze skrzydłami w locie, nawet 20 razy w jednym pokazie.
Latem słuchaj młodych. Podloty wołają wysoko i przeciągle, „pzii” albo „pii-jii”, a ich głos porównuje się do skrzypienia furtki na zardzewiałym zawiasie.
Pomarańczowe oczy i wąska pionowa czerń przy oku
Uszatka jest wyraźnie lżejsza od sów podobnej długości: często waży o połowę mniej niż puszczyk. Upierzenie ma ochrowopłowe, z szarym lub brązowym nalotem i ciemnymi podłużnymi kreskami, a na spodzie z rysunkiem w jodełkę. Oczy są żółtopomarańczowe do pomarańczowoczerwonych.
Pęczki piór są ciemne z przodu i płowe z tyłu. Sowa potrafi je jednak położyć, więc nie zawsze pomogą. Wtedy patrz na twarz: czerń wokół oka jest u uszatki wąska i biegnie pionowo.
Ptaki z gęstych lasów bywają ciemniejsze, a w suchych, pustynnych okolicach wyblakłe, niemal kremowe. Samce są często jaśniejsze od samic.
Noclegowiska zimą, toki przed kwietniem, piski młodych latem
Od jesieni do przedwiośnia najłatwiej trafić na uszatki na wspólnych noclegowiskach. W większości zasięgu jaja pojawiają się od końca marca do początku maja, a wcześniej samce śpiewają i klaszczą skrzydłami. Latem słychać wysokie wołania młodych, które jeszcze do dwóch miesięcy po wylocie dostają jedzenie od rodziców.
Uszatka z bliska i z daleka
Pęczki piór na głowie to jeszcze za mało
Podobne sowy różnią się wielkością, kolorem oczu i rysunkiem spodu.
Puszczyk
Puszczyk jest krąglejszy i dużo cięższy, ma szeroką, okrągłą głowę bez pęczków piór i czarnobrązowe oczy. W locie widać u niego wyraźnie rozczapierzone lotki.
Puchacz
Puchacz jest znacznie większy, ma potężne łapy i wielką, kanciastą głowę z pęczkami osadzonymi bliżej jej krawędzi.
Samice na zimowisku, podloty na ziemi i drogi
Dlaczego zimą trafia się więcej samic uszatki niż samców?
Na 10 europejskich zimowiskach samic było o 36% więcej. Samce zimują dalej na północy. Jedno z wyjaśnień mówi, że samice uciekają z północy, gdzie żyje więcej dużych drapieżników, a drugie, że unikają głębokiego śniegu utrudniającego łowy.
Co robi młoda uszatka na gałęzi albo na ziemi pod drzewem?
Młode opuszczają gniazdo po 20–27 dniach, zanim umieją latać, i wspinają się po okolicznych gałęziach. Często spadają, ale zwykle wdrapują się z powrotem, pomagając sobie szponami, dziobem i machaniem skrzydeł. Dobrze latają dopiero w wieku 35–37 dni.
Co zagraża uszatkom?
Na świecie żyje ich 2–5,5 mln, ale w części zasięgu wyraźnie ubywa. Wiele ginie na drogach: we Francji szczególnie tam, gdzie na poboczach roi się od nornika zwyczajnego. Szkodzą im też pestycydy, trutki na gryzonie i utrata siedlisk.