Jastrząb

Loty terytorialne zdarzają się prawie przez cały rok, lecz najwięcej ich od stycznia do kwietnia. Wybierz słoneczny, bezwietrzny dzień wczesną wiosną i obserwuj niebo ponad koronami drzew.

Podczas pokazu jastrząb rozpościera białe pokrywy podogonowe tak szeroko, że ogon wydaje się krótki i szeroki. Lot bywa falisty, podobny do lotu grzywacza, ale z ostrzejszymi zwrotami. Zdarzają się nurkowania na ponad 200 m.

Samce wykonują te faliste loty ponad trzy razy częściej niż samice. Po pokazie samiec zwykle przynosi partnerce świeżą zdobycz.

Jastrząb odzywa się niemal tylko w czasie godów i wysiadywania. We Francji szczyt wołania przypadał na koniec marca i kwiecień, a pierwsze głosy padały nawet 45 minut przed wschodem słońca.

Przez pierwsze trzy godziny dnia ptaki wołały ponad dwa razy częściej niż później, więc na nasłuch wychodź o świcie. Wydając suche „czap”, samiec szeroko otwiera dziób i rzuca głowę w górę i do przodu.

Czasem słychać go też w trakcie łowów. Przenikliwy krzyk towarzyszy długim pościgom, gdy ofiara już wie, że jest ścigana.

Jastrząb jest wędrowcem częściowym. Ptaki z północy ciągną na południe między wrześniem a listopadem, ale w Europie Środkowej niewiele oddala się o więcej niż 30 km, a tylko wyjątkowe młode pokonują do 300 km.

Wędrujące jastrzębie niechętnie przelatują nad wodą, w czym różnią się od krogulców. Wiosenny ruch jest słabszy niż jesienny i ma szczyt na przełomie marca i kwietnia.

W XX wieku gatunek zaczął zasiedlać zadrzewione części wielkich miast Europy Środkowej, takich jak Berlin i Hamburg. Zimą rozglądaj się więc także w dużych parkach.

Dorosły jest z wierzchu niebieskoszary lub szarobrązowy, od spodu jasny z gęstym ciemnym prążkowaniem. Zawsze ma białą brew, a jego oczy z wiekiem przechodzą od bladożółtych do pomarańczowych.

Młode są brązowe, a spód mają pokryty podłużnymi cynamonowymi kreskami zamiast poprzecznych prążków. Ogon w każdym wieku przecinają trzy do pięciu ciemnych pasów.

Różnica między płciami rzuca się w oczy: samica bywa ponad dwa razy cięższa od partnera. Krótkie, szerokie skrzydła i długi ogon pozwalają obu płciom sprawnie lawirować w gęstym lesie.

Jastrząb poluje z ukrycia: przeskakuje nisko z gałęzi na gałąź, wypatruje ofiary, a pojedynczy lot trwa około półtorej minuty. W Europie ptaki stanowią ponad trzy czwarte jego zdobyczy.

Na północnym wschodzie Polski badacze najczęściej znajdowali w jego łupach hałaśliwe sójki, a w całej Europie często pada też na sroki. Oba gatunki latają dość ociężale, więc szybki drapieżnik łatwo je dogania. W Puszczy Białowieskiej w jego łupach znajdowano sporo puszczyków.

Resztki zostawia hojnie: nogi, pióra i sierść leżą wokół ulubionego pniaka czy kłody, na której skubie zdobycz. Takie miejsca bywają używane latami i odróżniają jego ofiary od zdobyczy dużych sów, które zjadają prawie wszystko.

Pary dobierają się w lutym i do marca budują albo odnawiają gniazda. Jaja pojawiają się od kwietnia do czerwca, najczęściej w maju. Pierzenie rusza między końcem marca a końcem maja i ciągnie się do jesieni.