Puszczyk to krępa, średniej wielkości sowa z rodziny puszczykowatych, typowa dla lasów liściastych i mieszanych Europy. Woli miejsca blisko wody. Cmentarze, ogrody i parki pozwoliły mu wejść do miast, nawet do samego centrum Londynu.
Granice wyznaczone wczesną jesienią, pilnowane do wiosny
Wczesną jesienią para ustala swój teren, a potem broni go przez zimę aż do wiosny i początku lęgów. Granice z roku na rok prawie się nie przesuwają.
Gniazdo zakłada najczęściej w dziupli, ale bierze też stare gniazda sroki, wiewiórcze gniazda, otwory w budynkach i budki. Na południu zasięgu lęgi zaczynają się już w lutym, w Skandynawii rzadko przed połową marca.
Za dnia ptak siedzi w gęstwinie na gałęzi tuż przy pniu. Od lipca do października partnerzy zwykle nocują osobno. Jeśli drobne ptaki uporczywie krzyczą wokół jednego drzewa, sprawdź je: mogły znaleźć śpiącą sowę.
Szekspirowskie „tu-whit, tu-who” to w rzeczywistości dwa ptaki
W „Straconych zachodach miłości” Szekspir opisał nocny śpiew sowy jako „tu-whit, tu-who”. To jednak nie jeden głos, tylko rozmowa pary: samica rzuca „ku-wik”, a samiec odpowiada przeciągłym „huu”.
Głos puszczyka łatwo naśladować, dmuchając w złożone dłonie przez lekko rozsunięte kciuki. W badaniu z hrabstwa Cambridgeshire sowa odpowiadała w ciągu 30 minut w 94% prób.
Odpowiedź samca mówi coś o jego kondycji. Ptaki z większą liczbą pasożytów krwi używają mniej wysokich tonów i węższego zakresu częstotliwości.
Zero odlotów i trudna jesień młodych
Puszczyk w ogóle nie wędruje, więc zimowe spotkanie z nim to reguła, a nie wyjątek. Dorosły ptak ma około 77% szans na przeżycie roku, a typowo żyje pięć lat. Sam też bywa ofiarą, między innymi puchacza i jastrzębia.
Najciężej mają młode. Rodzice opiekują się nimi jeszcze dwa–trzy miesiące po wylocie, ale od sierpnia do listopada młodzież musi odejść i znaleźć własny teren. Kto nie znajdzie wolnego rewiru, zwykle ginie z głodu.
Groźna bywa też długa słota. Szum kropel zagłusza ciche odgłosy zdobyczy, a sowa, która nie może skutecznie polować, potrafi zagłodzić się w deszczową porę.
Okrągła głowa bez pęczków piór i ciemnobrązowe oczy
Duża, okrągła głowa nie ma pęczków piór, a spokojnie zarysowana szlara otacza ciemnobrązowe oczy. Spód jest białawy, w brązowe kreski.
Wierzch bywa rudobrązowy albo szarobrązowy, zdarzają się też formy pośrednie. Na wilgotnym zachodzie Europy przeważają ptaki brązowe, dalej na wschód częstsze są szare, a na dalekiej północy wszystkie mają chłodny szary odcień.
W locie zwróć uwagę na długie ślizgi na zaokrąglonych skrzydłach i mniej uderzeń niż u innych europejskich sów. Samica jest wyraźnie większa, o 5% dłuższa i o ponad 25% cięższa od samca.
Leśne gryzonie, a w mieście więcej ptaków
Puszczyk poluje prawie wyłącznie nocą. Wypatruje ofiary z czatowni, a potem spada albo bezszelestnie szybuje w dół. Za dnia łowi tylko wyjątkowo, gdy ma młode do wykarmienia.
W lesie jada głównie gryzonie, ale też inne ssaki do wielkości młodego królika, ptaki, dżdżownice i chrząszcze. W miastach udział ptaków rośnie, a wśród ofiar trafiła się nawet krzyżówka i mewa trójpalczasta.
Zdobycz połyka w całości, a niestrawne resztki zwraca jako szare wypluwki z sierścią i sterczącymi kośćmi. Szukaj ich grupkami pod drzewami, na których sowa śpi lub gniazduje.
Najwięcej głosu przy wysiadywaniu i tuż po lęgach
Samce przez cały rok odzywają się częściej niż samice. Szczyt aktywności głosowej wypada w czasie wysiadywania jaj i zaraz po sezonie lęgowym, ale wiele zależy też od pogody. Głosów słychać najwięcej nocą, choć niektóre puszczyki wołają także za dnia.
Puszczyk z bliska i z daleka
Sowy o podobnej sylwetce i innej skali
Krępy kształt i szerokie skrzydła mają też większe sowy, więc zacznij od rozmiaru i głowy.
Atak przy gnieździe, wzrok i zła wróżba
Czy puszczyk może zaatakować człowieka?
Tak, przy gnieździe i młodych bywa nieustraszony i celuje szponami w głowę. Fotograf ptaków Eric Hosking stracił w 1937 roku lewe oko, a swoją autobiografię zatytułował potem „An Eye for a Bird”.
Czy puszczyk widzi po ciemku dużo lepiej od nas?
Mniej, niż się zwykle sądzi. Siatkówka sowy nie jest czulsza od ludzkiej, a ostrość wzroku jest tylko trochę większa. Na łowach ważniejszy okazuje się słuch: niesymetrycznie położone uszy pozwalają dokładnie namierzyć źródło dźwięku.
Skąd opinia ptaka złej wróżby?
Nocny tryb życia i niepokojący dla wielu ludzi głos sprawiły, że puszczyka łączono z nieszczęściem i śmiercią. Szekspir w „Juliuszu Cezarze” robi z sowy pohukującej w południe na rynku zły omen.