Bażant spędza dzień na ziemi i do ostatniej chwili liczy na własne nogi. Spotkasz go na polach i miedzach, w zaroślach i na skrajach lasów, a noc przesiaduje w koronach osłoniętych drzew.
Najpierw bieg, dopiero potem wybuch skrzydeł
Bażant lata sprawnie, ale na krótkich dystansach, więc w razie wątpliwości po prostu ucieka biegiem. Dopiero zaskoczony wybija się stromo w górę z dużą szybkością. Przelotowo leci 43–61 km/h, a ścigany przyspiesza do 90 km/h.
Poza sezonem lęgowym trzyma się luźnych stad. W naturalnym zasięgu żyje na trawiastych terenach blisko wody, z kępami drzew, ale radzi sobie też w lasach, zaroślach i na terenach podmokłych. Na rozległych polach bez zadrzewień trwała populacja długo się jednak nie utrzyma.
Wobec innych ptaków bywa napastliwy. W badaniu z 1979 roku bażanty wygrywały 78 % starć z preriokurami, a z kuropatwami konkurują o owady.
Furkot i „kok kok kok” w miejsce pieśni
Bażanta najpewniej rozpoznasz po dźwiękach ucieczki. Zerwanie z ziemi daje charakterystyczny, warkoczący odgłos skrzydeł, a ptak często dorzuca serię „kok kok kok”. To sygnał dla innych bażantów, że w pobliżu czai się niebezpieczeństwo.
Od ziarna i żołędzi po ślimaki i nornice
Z roślin bażant zbiera owoce, nasiona, ziarno, jagody, liście oraz owoce drzew leśnych, takie jak żołędzie. Dużą część jadłospisu stanowią bezkręgowce: ślimaki, dżdżownice, larwy komarnic, jaja mrówek, drutowce, gąsienice i koniki polne.
Od czasu do czasu łapie też większą zdobycz. W żołądku bażanta lądują wtedy jaszczurki, nornice i inne drobne ssaki, a nawet małe ptaki.
Kogut z haremem, kura sama przy gnieździe
Kogut jest poligamiczny i często chodzi w otoczeniu kilku kur. Kura wygrzebuje dołek w ziemi pod gęstą osłoną albo pod żywopłotem i wyściela go trawą i zeschłymi liśćmi; czasem wybiera stóg siana lub stare gniazdo innego ptaka.
Pisklęta opuszczają gniazdo już kilka godzin po wykluciu, ale przez kilka tygodni trzymają się matki. Latać zaczynają po 12–14 dniach, a w wieku 15 tygodni wyglądają jak dorosłe.
Kury podrzucają często jaja do cudzych gniazd, m.in. kuropatwy szarej, kaczek i chruścieli. Pisklę wychowane przez obcych przejmuje czasem obyczaje gospodarzy, łącznie z zalotami.
Miedziany kogut, brązowa kura i ogon na pół ptaka
Kogut ma tułów w złote, miedzianoczerwone i kasztanowe prążki, z zielonym i fioletowym połyskiem. Głowa jest butelkowozielona, z małym czubkiem, jaskrawoczerwoną naroślą na twarzy i dwoma sterczącymi piórkami z tyłu, które nadają mu czujny wygląd. Ogon w czarne prążki mierzy prawie 50 cm.
Biała obroża nie jest regułą. Europejskie bażanty to mieszanka podgatunków i hodowlanych linii, więc jedne koguty ją mają, inne nie, a zdarzają się też ptaki prawie białe albo niemal czarne.
Kura i młode są skromnie brązowe, w ciemne plamki, z ogonem około 20 cm. Młode koguty zaczynają przybierać jaskrawe pióra na piersi, głowie i grzbiecie mniej więcej w 10. tygodniu życia.
Na miejscu przez cały rok, lęgi od kwietnia
Bażanta spotkasz w Polsce w każdym miesiącu. Lęgi zaczynają się w kwietniu, a po sezonie ptaki zbierają się w luźne stadka.
Galeria: Bażant
Rzymianie, hodowla i rekordowy genom
Skąd bażant wziął się w Europie?
Naturalnie żyje w Azji i na skrajnym południowym wschodzie Europy, u podnóża Kaukazu. Do reszty kontynentu trafił w czasach rzymskich; przepisy na jego mięso opisywał już w I wieku Apicjusz. Nazwa colchicus oznacza ptaka z Kolchidy, krainy nad Morzem Czarnym, dziś części Gruzji.
Jak długo żyje bażant wypuszczony z hodowli?
Zwykle krótko. W Wielkiej Brytanii co roku wypuszcza się dziesiątki milionów hodowlanych ptaków i większość z nich nie dożywa na wolności nawet roku.
Czy bażant naprawdę ma wyjątkowo mały genom?
W 2005 roku był to najmniejszy znany genom wśród żyjących owodniowców: 0,97 pg, czyli około 970 milionów par zasad, mniej więcej jedna trzecia ludzkiego. Później ten tytuł przypadł kolibrowi czarnobrodemu.