Kaczkowe „kwa-kwa”, które zna każde dziecko, to w rzeczywistości głos samicy krzyżówki. Ta kaczka pływająca osiada niemal na każdej rzece, stawie i jeziorze, także w środku miasta, a od niej pochodzi prawie każda rasa kaczki domowej.
Donośne „kwa” wydaje samica, nie kaczor
Seria kwaknięć, która zaczyna się mocno i stopniowo słabnie, prawie zawsze pochodzi od kaczki. Kaczor wydaje podobny dźwięk, tyle że niższy i wyraźnie cichszy. Stojąc przy brzegu, ustalisz więc płeć ptaka, zanim jeszcze go wypatrzysz.
W czasie wysiadywania i prowadzenia młodych samica przechodzi na krótsze, jakby ucięte „kwa”. Kaczęta reagują na ten głos bardzo silnie i po jego rytmie oraz modulacji uczą się rozpoznawać własny gatunek. Gdy ktoś zbliża się do gniazda albo do piskląt, kaczka syczy.
Kaczor w białej obroży, kaczka w brązowe cętki
Kaczora w szacie godowej trudno z czymkolwiek pomylić. Ma lśniąco zieloną głowę, wąski biały pierścień na szyi, brązową pierś z fioletowym nalotem i żółtawopomarańczowy dziób z czarnym końcem. Kaczka jest cętkowana od płowego po ciemnobrązowy, z jasną brwią i ciemnym paskiem przez oko.
U obu płci zwróć uwagę na lusterko, czyli opalizujące fioletowoniebieskie pole na skrzydle obrzeżone bielą. Widać je na siedzącym i na lecącym ptaku. Znika tylko na krótko, podczas letniego pierzenia.
Płycizny poniżej metra, najlepiej zarośnięte
Krzyżówce jest obojętne, czy woda jest słodka, czy słona. Zasiedla parki, małe stawy, ujścia rzek i mokradła, a na morzu trzyma się w zasięgu wzroku od brzegu. Wybiera głębokość poniżej 0,9 m, omija miejsca głębsze niż kilka metrów i lubi bujną roślinność wodną.
Na północy zasięgu to ptak wyraźnie wędrowny, który zimuje dalej na południe. Po sezonie lęgów zbiera się w duże stada. W miejskich parkach czuje się swobodnie, bo wobec ludzi jest spokojna.
Ślimaki i owady w czasie nieśności, rośliny zimą
Krzyżówka zjada to, co akurat jest pod ręką: ślimaki, owady, skorupiaki, robaki, nasiona, korzenie i bulwy. Zwykle żeruje przy powierzchni płytkiej wody albo skubie rośliny jak na pastwisku. Zdarza się jej połknąć żabę czy rybę, nawet martwą.
Proporcje zmieniają się z porą roku. Samice w okresie składania jaj zjadają blisko 72 % pokarmu zwierzęcego, samce w tym samym czasie niecałe 38 %. Jesienią i zimą przeważają rośliny.
Gniazdo w trawie, na dachu, a nawet na balkonie
Gniazdo leży zwykle na ziemi, ukryte w roślinności, gdzie cętkowane pióra samicy działają jak kamuflaż. Bywa jednak w dziupli, w hangarze na łodzie, w ogrodzie na dachu, a nawet na balkonie. Wtedy świeżo wyklute kaczęta z trudem docierają za matką do wody.
Pisklęta pływają od pierwszych godzin i trzymają się blisko samicy, która przepędza obce młode. Dorosłe ptaki giną najczęściej w zębach lisa i w szponach dużych drapieżników, w tym bielika. Kaczęta, a czasem i dorosłe, zabijają też ptaki krukowate z rodzaju Corvus.
Pary łączą się jesienią, a nie wiosną
Krzyżówkę spotkasz przez cały rok. Pary dobierają się już w październiku i listopadzie, a kaczor odchodzi na początku wiosny i od czerwca pierzy się w grupie samców. Gdy pierwszy lęg przepadnie, część kaczek próbuje ponownie latem, a wyjątkowo ciepła jesień potrafi skłonić je do lęgu nawet w listopadzie.
Zdjęcia z terenu: Krzyżówka
Sen, płeć młodych i miejski hałas
Czy krzyżówka śpi z jednym okiem otwartym?
Tak. Jedna półkula mózgu odpoczywa, druga czuwa, a oko po stronie czuwającej półkuli zostaje otwarte. Ten sposób pilnowania się przed drapieżnikami wykazano najpierw właśnie u krzyżówek, choć prawdopodobnie stosuje go wiele ptaków.
Jak odróżnić młodego kaczora od młodej kaczki?
Mniej więcej dwa miesiące po wykluciu wystarczą trzy szczegóły. Młody kaczor ma żółty dziób, rdzawobrązową pierś i podwinięte środkowe pióro ogona, a młoda kaczka dziób czarno-pomarańczowy, pierś brązową i to pióro proste.
Dlaczego miejskie krzyżówki są głośniejsze?
Badacze z Middlesex University porównali dwie angielskie populacje. Ptaki z Londynu kwakały głośniej i częściej niż te z wiejskiej Kornwalii, co wygląda na dostosowanie do ciągłego hałasu miasta, coś w rodzaju lokalnego akcentu.