Na początku XX wieku sierpówki w Europie Środkowej jeszcze nie było. Pojawiła się na Bałkanach między 1900 a 1920 r., w 1945 r. dotarła do Niemiec, a dziś gniazduje przy ogrodach i podwórkach od Skandynawii po Bliski Wschód.
Półobroża z białym rąbkiem i oko, które tylko udaje czarne
Szukaj gołębia średniej wielkości w kolorze beżowoszarym z różowym nalotem, nieco ciemniejszego z wierzchu niż od spodu. Na karku nosi wąską czarną półobrożę obwiedzioną bielą, od której wzięła się jej angielska nazwa collared dove.
Z daleka oczy wyglądają na czarne. To złudzenie, bo duża źrenica zostawia tylko wąski czerwonawy pierścień tęczówki. Krótkie nogi są czerwone, dziób czarny, a samca od samicy nie odróżnisz wcale.
Młode łatwo poznać po słabo zaznaczonej obróżce i brązowym oku. Przy starcie zerknij pod ogon: sterówki są tam ciemnoszare z białymi końcami. Lot jest prosty, na szybkich, urywanych uderzeniach skrzydeł, bez szybowania.
Przedwczesna „kukułka” i dwa inne gołębie
Najzabawniejsza pomyłka dotyczy ucha. Gruchające wczesną wiosną sierpówki bywają zgłaszane jako pierwsze kukułki, które przyleciały przed terminem. Samiec kukułki woła jednak dwiema sylabami, a sierpówka trzema.
Na oko najbliżej jej do turkawki. Ta ma jednak cynamonowe skrzydła w czarne plamki i nie nosi obróżki na karku. Obok grzywacza sierpówka wygląda drobno, bo tamten waży nawet 615 g.
Akcent zawsze na środkowej sylabie
Gruchanie składa się z trzech sylab, z naciskiem na środkową: „gu-GUU-gu”. Właśnie ten rytm ukryto w nazwie łacińskiej, bo decaocto to po grecku osiemnaście, a w kilku językach bałkańskich ta liczba też ma trzy sylaby.
Drugi dźwięk jest dużo mniej przyjemny. Głośne, chrapliwe „krrai-krrai” trwa mniej więcej dwie sekundy i rozlega się głównie w locie, chwilę przed przysiadaniem.
Kilometr od domu, blisko rozsypanego ziarna
Sierpówka nie oddala się od ludzi. Prawie każde gniazdo leży w promieniu kilometra od zamieszkanych budynków, w miejscu, gdzie rosną drzewa i łatwo o jedzenie.
Najwięcej ptaków zbiera się przy gospodarstwach, gdzie ziarno sypie się koło magazynów zboża albo przy karmieniu inwentarza. Zimą tworzą stada, zwykle od 10 do 50 sztuk, choć widywano zgromadzenia liczące 10 tys. ptaków.
Przy wodzie zwróć uwagę, jak pije: z głową w dół, bez nabierania wody do dzioba i zadzierania go w górę. Chętnie odwiedza też karmniki.
Dyżur nocny ma samica, dzienny samiec
Toki zaczynają się w powietrzu. Samiec wzlatuje niemal pionowo, a potem długo szybuje w dół po okręgu, trzymając skrzydła poniżej ciała w kształcie odwróconego V.
Para jest monogamiczna i dzieli się obowiązkami. W luźnym gnieździe z patyków leżą dwa białe jaja: w nocy grzeje je samica, w dzień samiec, a pisklęta klują się po 14–18 dniach. Karmione wydzieliną z przełyku rodziców, tak zwanym mleczkiem gołębim, opuszczają gniazdo po 15–19 dniach.
Przy obfitości jedzenia lęgi trwają cały rok, choć tam, gdzie zimy są mroźne, jak na północnym wschodzie Europy, zimą zdarzają się rzadko.
Gniazda prawie przez okrągły rok, zimą stada przy ziarnie
Sierpówka nie odlatuje. Gruchanie słychać już wczesną wiosną, a kolejne lęgi ciągną się aż do jesieni. W krajach z mroźną zimą od grudnia do lutego gniazdowanie prawie zamiera, a ptaki trzymają się stad przy magazynach i karmnikach.
Zdjęcia z terenu: Sierpówka
Obróżka, prążki czy biała łata na szyi
Wszystko rozstrzyga szyja i liczba sylab.
Turkawka
Turkawka jest mniejsza, 26–28 cm, z boku szyi ma czarno-białe prążki, a jej wiosenne „turrr, turrr” to głębokie mruczenie, a nie trzysylabowe gruchanie.
Grzywacz
Grzywacz mierzy 38–44,5 cm, ma białą plamę na szyi, biel na skrzydle i bladożółte oko, a jego fraza ma pięć sylab.
Osiemnaście monet, Bahamy i spadek na Wyspach
Co ma wspólnego sierpówka z liczbą 18?
Grecki mit opowiada o służącej, która dostawała za ciężką pracę tylko 18 srebrnych monet rocznie. Zeus zamienił ją w gołębicę, a ta do dziś wykrzykuje światu „decaocto”, czyli „osiemnaście”.
Skąd sierpówka wzięła się w Ameryce Północnej?
W 1974 r. z niewoli w Nassau na Bahamach uciekło niecałe 50 ptaków. Stamtąd dotarły na Florydę, a dziś żyją w prawie każdym stanie USA i w Meksyku.
Czy sierpówek wszędzie przybywa?
Nie. W Wielkiej Brytanii liczebność spada od 2005 r., być może przez trichomonozę, a do 2026 r. ubyło tam 40 % ptaków.