Kukułka to letni gość: do Europy dociera w kwietniu, a we wrześniu jest już w drodze do Afryki. Własnego gniazda nie zakłada, bo jaja podrzuca innym ptakom. Szukaj jej więc tam, gdzie gniazdują jej gospodarze, i zaglądaj na wysokie, odsłonięte punkty.
Otwarty krajobraz i cudze gniazda w zasięgu wzroku
Kukułka jest przede wszystkim ptakiem terenów otwartych. Gdzie dokładnie się zatrzyma, decydują jednak gospodarze, a zanotowano ich już ponad sto gatunków. W środkowej Europie najczęściej są to gajówka, świergotek łąkowy, pliszka siwa i rudzik.
Dalej na północy jaja trafiają głównie do pokrzywnic, świergotków łąkowych i trzcinniczków, czyli na łąki i do trzcinowisk. Każda samica ma swojego ulubionego gospodarza, a jej jaja kolorem i deseniem naśladują jego jaja.
Wypatruj czatowni, a nie gniazda
Samica obserwuje okolicę z wysokiego, odsłoniętego punktu i stamtąd namierza gniazda. Na Węgrzech najczęściej trafiała do gniazd trzciniaków położonych tuż przy takich czatowniach, a te najdalej od nich zwykle omijała. Samotne drzewo nad trzcinami to więc dobre miejsce, by zawiesić wzrok.
Łatwiejszy do zauważenia jest samiec. W sezonie lęgowym kukułki chętnie siadają na odkrytej gałęzi z opuszczonymi skrzydłami i uniesionym ogonem. Kukający samiec przy samicy kiwa ogonem na boki albo obraca się całym ciałem.
Pomogą ci też drobne ptaki. Gospodarze atakują kukułkę śmielej, gdy widzą sąsiadów, którzy już ją przeganiają, więc nagłe poruszenie w trzcinach jest dobrą wskazówką.
Melodia, która z każdym tygodniem się rozjeżdża
Nazwa całej rodziny i rodzaju naśladuje kukanie samca. Samiec woła zwykle z odsłoniętego miejsca, a przy intensywnym kukaniu opuszcza skrzydła.
Na początku sezonu oba dźwięki dzieli opadająca tercja mała. Z czasem odstęp się poszerza, przez tercję wielką aż do kwarty. W czerwcu kukułka „zapomina melodii” i woła nawet interwałem wznoszącym.
Samica nie kuka. Jej głos to głośne, bulgoczące wołanie.
Szara jak krogulec, ale z innym lotem
Dorosły samiec jest łupkowoszary, a szare gardło schodzi nisko na pierś i ostro odcina się od prążkowanego spodu. Tęczówka, obrączka wokół oka, nasada dzioba i stopy są żółte. Sylwetka jest smukła, ogon długi, nogi krótkie.
W locie kukułkę łatwo wziąć za krogulca. Prążki na spodzie upodabniają ją do tego drapieżnika, co ułatwia samicy dostęp do gniazd. Kukułka bije jednak skrzydłami równo, a krogulec przeplata kilka uderzeń ślizgiem i leci falisto.
Część samic, a jeszcze częściej młode, nosi rdzawe upierzenie w ciemne prążki. Młodą kukułkę zdradza biała plama na karku i białe obrzeżenia piór.
Od kwietnia do września w Europie, zimą w Afryce
Przyloty przypadają na kwiecień, odloty na wrzesień. Kukanie słychać przede wszystkim od kwietnia do czerwca, później samiec traci swój równy rytm i czystą melodię.
Zdjęcia z terenu: Kukułka
Kukułka a krogulec
Prążkowany spód mają obie, więc rozstrzyga lot, nogi i dziób.
Krogulec
Krogulec ma krótkie, szerokie skrzydła, długie nogi i palce oraz mały dziób do skubania zdobyczy. Leci falisto: kilka uderzeń i ślizg. Samiec ma rudo prążkowany spód i pomarańczowe oczy.
Gąsienice, wyrzucone jaja i jastrząb z legendy
Czym żywi się dorosła kukułka?
Głównie owadami. Jej specjalnością są włochate gąsienice, których wiele innych ptaków nie lubi. Od czasu do czasu zjada też jaja i pisklęta.
Po co młoda kukułka wyrzuca jaja gospodarzy?
Naga, bezradna kukułka wykluwa się po 11–13 dniach, a potem grzbietem wypycha z gniazda jaja albo pisklęta gospodarzy. Badania pokazały, że z przybranym rodzeństwem dostaje za mało pokarmu. Dwutygodniowe pisklę jest około trzech razy większe od dorosłego trzcinniczka.
Skąd wziął się mit, że kukułka zimą zmienia się w jastrzębia?
Tak tłumaczono, dlaczego poza latem nikt jej nie widzi. Znał tę opowieść już Arystoteles, ale ją odrzucił: zauważył, że kukułka nie ma szponów ani haczykowatego dzioba drapieżnika.