Wróbel

Niemal wszystko, co mówi wróbel, to wariacje krótkiego ćwierknięcia, zapisywanego w książkach jako „chirrup”, „tschilp” czy „philip”. Stado używa go do kontaktu, a samiec – by ogłosić, że ma gniazdo i szuka partnerki.

Wiosną samiec powtarza ten dźwięk szybko i z naciskiem, ale bez wyraźnego rytmu. Jedni nazywają to śpiewem, inni ekstatycznym zawołaniem. Prawdziwy, świergotliwy śpiew, podobny do śpiewu dzwońca, wykonują młode ptaki, zwłaszcza w niewoli.

Alarm brzmi nosowo, mniej więcej jak „kłer”, a ptak w wielkiej opresji krzyczy przenikliwym „czri”. Para łagodzi spięcia cichym „kłi”.

Samiec ma ciemnoszary wierzch głowy, po bokach kasztanowe pasy, czarne pole wokół dzioba i na gardle oraz szare policzki. Grzbiet jest ciepłobrązowy w szerokie czarne kreski, spód jasnoszary.

Samica nie ma ani czerni, ani szarej czapki. Jest brązowa, z ciemniejszym kreskowaniem na grzbiecie, a nad okiem ciągnie się wyraźna jasna brew. Młode przypominają samicę i po upierzeniu nie da się ich pewnie rozróżnić.

Czarny śliniak samca ma różną wielkość i rośnie z wiekiem. Jesienią przykrywają go jasne końcówki świeżych piór, które do wiosny się ścierają. Od mazurka odróżnisz samca po szarej, nie kasztanowej czapce i braku czarnej plamki na policzku.

Wróbel nie zasiedla jedynie gęstych lasów i tundry. Gnieździ się w fabrykach, magazynach i zoo, a raz założył gniazdo w angielskiej kopalni, 640 m pod ziemią. Najgęściej żyje w centrach miast, ale więcej młodych wychowuje na przedmieściach, gdzie łatwiej o owady.

W Europie Zachodniej wróbli wyraźnie ubywa: w Wielkiej Brytanii o 68 % od lat 70., w Holandii o połowę od lat 80. Z Europy Wschodniej do 2006 r. nie było sygnałów o dużych spadkach, ale w Bułgarii w 2023 r. odnotowano ubytek o 50 %.

Główną przyczyną wydaje się brak owadów dla piskląt, do tego dochodzi mniej szczelin w nowych budynkach. Pomagają miejska zieleń, rodzime rośliny i specjalne budki, choćby w przydomowym ogrodzie.

Na terenach rolniczych nasiona stanowią około 90 % jadłospisu wróbla, a przy wyborze wygrywają owies, pszenica i kukurydza. Wróble ze wsi i pól częściej zbierają ziarno z pól i z odchodów zwierząt. Miejskie korzystają z karmników, okruchów pod kawiarniami i chleba.

Do rozcierania twardych ziaren połykają grys: okruchy zaprawy, skorupki jaj lub ślimaków. Wiosną mają dziwny zwyczaj szarpania kwiatów, szczególnie żółtych.

Pisklęta przez mniej więcej 15 dni dostają głównie owady. Najczęściej są to koniki polne i świerszcze, ale też chrząszcze, gąsienice, muchy i mszyce.

Gniazdo powstaje najczęściej pod okapem lub w innej szczelinie domu, rzadziej w dziupli, skarpie czy w starym gnieździe jaskółki. Ma zwykle daszek, zewnętrzną warstwę z łodyg i korzeni, środek z suchej trawy i liści oraz wyściółkę z piór i papieru.

Budowę zaczyna samiec bez pary, który w ten sposób zaleca się do samic. Wróbel nie broni rewiru, ale zaciekle pilnuje samego gniazda przed intruzami tej samej płci.

Zniesienie to zwykle cztery lub pięć białawych jaj w brązowe lub szare plamki. Wysiaduje głównie samica, przez 11–14 dni. W klimacie umiarkowanym para może mieć do czterech lęgów w roku.

Większość wróbli przez całe życie nie oddala się od miejsca wyklucia dalej niż na kilka kilometrów, więc słyszysz je w każdym miesiącu. Najgłośniej jest wiosną przy gniazdach, ale przy budowie gniazd wróble krzątają się też jesienią, po pierzeniu.

Wystarczy spojrzeć na kolor czapki i policzka.

Mazurek

Mazurek jest mniejszy i smuklejszy, ma kasztanową czapkę i czarną plamkę na białym policzku. Samiec i samica wyglądają u niego tak samo.

WróbelMazurek