Mazurek to wiejski krewny wróbla. Gdy oba gatunki mieszkają w jednej okolicy, wróbel zwyczajny zajmuje zabudowę, a mazurek zostaje w otwartym krajobrazie z kępami drzew. Szukaj go też przy ogłowionych wierzbach nad wolno płynącą wodą albo na klifowym wybrzeżu.
Ostrożny gość, który pilnuje drogi do krzaków
Mazurek bardziej niż wróbel boi się nowości. Ptaki w niewoli niechętnie próbowały nieznanego jedzenia i wolniej oswajały się z nowymi przedmiotami. Być może dlatego w Ameryce Północnej rozprzestrzenia się tak powoli.
Przy karmniku liczy się odległość od kryjówki. Im dalej do osłony, tym mniejsze stadka przylatują, krócej zostają i częściej się rozglądają, bo polują na nie krogulec czy pustułka. Jeśli chcesz mieć mazurki w ogrodzie, postaw karmnik blisko gęstych krzewów.
W stadzie jedne ptaki same szukają jedzenia, a inne tylko dołączają do znalazców. Na odsłoniętych miejscach takie podbieranie zdarza się o 30 % częściej. Zimą w grupie ustala się hierarchia, a wygraną w potyczce przy jedzeniu zapowiada u samca czarna plama na gardle.
Bez piosenki: podniecone „czip” i twarde „tek”
Mazurek nie ma prawdziwego śpiewu. Samiec bez pary albo w trakcie zalotów wydaje podnieconą serię „czip”, a w stadzie ptaki porozumiewają się innymi jednosylabowymi ćwierknięciami.
Głos w locie jest ostry, zapisywany jako „tek”. Mazurki z okolic St. Louis, potomkowie około 20 ptaków wypuszczonych w 1870 r., mają uboższy zestaw wspólnych sylab niż ptaki z Niemiec, skąd je przywieziono.
Gwiazdnica i komosa dla dorosłych, pająki dla piskląt
Mazurek żywi się głównie nasionami: zjada nasiona chwastów, takich jak gwiazdnica i komosa, oraz rozsypane zboże. Żeruje na ziemi w stadach, często z wróblami, łuszczakami i trznadlami, a przy karmniku najbardziej lubi orzeszki ziemne.
Kiedy w gnieździe są młode, rodzice przestawiają się na pokarm zwierzęcy. Zbierają owady, prosionki, krocionogi, pareczniki, pająki i kosarze, często na terenach podmokłych. Zimą o przetrwaniu decyduje ilość nasion, dlatego mazurkom szkodzi znikanie ściernisk.
Lokator w dziupli, pod dachem i w gnieździe bociana
Niedbałe gniazdo z siana, trawy lub wełny, wyścielone piórami, ma podstawę, wyściółkę i daszek. Stoi w dziupli starego drzewa, szczelinie skały albo pod dachem domu. Mazurek zajmuje też stare, kopulaste gniazdo sroki i gniazda dużych ptaków, na przykład bociana białego czy bielika.
Chętnie przyjmuje budki. W badaniu z Hiszpanii budki z mieszanki drewna i betonu zasiedlono w 76,5 % przypadków, drewniane w 33,5 %. Były o 1,5 °C cieplejsze i lęgi udawały się w nich lepiej.
Pięć lub sześć jaj wysiadują oboje rodzice przez 12–13 dni, a w roku para wychowuje dwa lub trzy lęgi. Jesienią samiec znów nawołuje przy dziupli i wnosi do niej materiał.
Czarna nerka na białym policzku
Wierzch głowy i kark są kasztanowe, na czysto białym policzku widnieje czarna plama w kształcie nerki, a broda i gardło są czarne. Brązowy grzbiet ma czarne kreski, na skrzydle widać dwa wąskie białe paski. Dziób latem jest ołowianoniebieski, zimą prawie czarny.
Samica wygląda dokładnie jak samiec, co w rodzaju Passer jest wyjątkiem. Młode są tylko trochę bledsze, więc wzór głowy działa w każdej szacie. Mazurek jest też o około 10 % mniejszy od wróbla.
Osiadły, z drugim tokowaniem jesienią
W większości zasięgu mazurek jest osiadły; na zimę odlatują tylko ptaki z najdalszej północy. Wiosenne zachowania przy dziupli, czyli nawoływanie i znoszenie materiału, powtarzają się jesienią, najczęściej przy starych gniazdach, w których wykluły się już pisklęta.
Portrety: Mazurek
Jak nie pomylić mazurka z samcem wróbla
Patrz na czapkę i policzek, nie na wielkość.
Wróbel
Samiec wróbla jest większy, ma szarą czapkę i szare policzki bez czarnej plamki. Samica wróbla jest płowobrązowa, bez czerni na głowie.
Nazwa, Chiny i mieszańce z wróblem
Skąd łacińska nazwa montanus, skoro mazurek nie jest ptakiem gór?
Montanus znaczy „górski”, ale do tego gatunku pasuje słabo. W Szwajcarii mazurek dochodzi tylko do 700 m n.p.m., choć gniazdował też na Kaukazie na 1700 m, a w Nepalu nawet na 4270 m.
Co mazurki mają wspólnego z wielkim głodem w Chinach?
W 1958 r. Mao Zedong kazał tępić mazurki, bo każdy miał zjadać 4,5 kg zboża rocznie. Akcja pominęła to, że ptaki zjadają też szarańczę i inne szkodniki. Plony się załamały, co pogłębiło głód, w którym w latach 1959–1961 zmarło 30 mln ludzi.
Czy mazurek krzyżuje się z wróblem?
Tak, mieszańce znane są z wielu części świata. Samce przypominają zwykle mazurka, samice wróbla, a co najmniej raz z mieszanej pary wyrosło płodne potomstwo.