Na Wyspach Brytyjskich rudzik siada tuż obok ogrodnika z łopatą i czeka na wykopane dżdżownice. Na kontynencie, gdzie dawniej polowano na drobne ptaki, jest wyraźnie ostrożniejszy. Ten ptak o długości 12,5–14 cm wymaga więc odrobiny cierpliwości i dobrze wybranego miejsca.
Świerczyny na kontynencie, parki na Wyspach
Rudziki z kontynentu, zwłaszcza te wędrujące, wybierają lasy, przede wszystkim świerkowe. Na Wyspach Brytyjskich ten sam gatunek kojarzy się raczej z parkami i ogrodami.
Na zachodzie i południu zasięgu rudzik jest osiadły, a na północy i wschodzie, gdzie zimy są ostrzejsze, wędruje. Ptaki ze Skandynawii i Rosji zimują w zachodniej Europie. Rozpoznasz je po szarawym grzbiecie i bledszej pomarańczy na piersi.
Gniazdo zakłada w dowolnym zagłębieniu lub dziurze z osłoną: w skarpie, szczelinie, a nawet w starej konewce, doniczce czy porzuconym czajniku. Buduje je z mchu, liści i trawy, a wyściela włosiem i piórami.
Tam, gdzie ktoś przekopał ziemię
Rudzik przylatuje tam, gdzie ziemia została świeżo poruszona. W lesie podchodzi nawet do dzików, które ryją ściółkę i wyciągają na wierzch drobne zwierzęta. W ogrodzie usiądź kilka metrów od skopanej grządki i poczekaj.
Zimą zajrzy do karmnika w ogrodzie. Weźmie mieszankę nasion, łój i resztki jedzenia, a jesienią do pająków, dżdżownic i owadów dorzuca jagody i owoce. Zdarza mu się polować na owady w księżycowe noce albo przy sztucznym świetle.
Możesz też powiesić budkę półotwartą, w osłoniętym miejscu, najwyżej 2 m nad ziemią. Pamiętaj, że samce są bardzo terytorialne. Atakują rywali, czasem inne drobne ptaki, a nawet własne odbicie, i w niektórych rejonach takie walki powodują do 10 % zgonów dorosłych.
Melodia przed świtem, po zmierzchu i pod latarnią
Rudzik śpiewa płynnie i fletowo. W sezonie lęgowym samiec zaczyna około godziny przed świtem cywilnym i kończy mniej więcej pół godziny po zachodzie słońca.
Zimą śpiewają oboje, bo samiec i samica pilnują wtedy osobnych rewirów. Samica przenosi się kawałek dalej, tam gdzie łatwiej o jedzenie, a samiec trzyma swój teren przez cały rok. Zimowa piosenka brzmi bardziej żałośnie niż letnia.
W miastach rudzik śpiewa też nocą, przy oświetlonych ulicach. Niektóre ptaki wybierają noc celowo. Dzienny hałas po prostu je zagłusza.
Pomarańczowa twarz w niebieskoszarej ramce
Obie płcie są ubarwione jednakowo: pomarańczowa pierś i twarz, obrzeżone niebieskawoszarym pasem na bokach szyi i piersi, brązowy wierzch i białawy brzuch. Dziób i oczy są czarne, nogi brązowe.
Młode wyglądają zupełnie inaczej, są brązowe w jasne cętki i nie mają pomarańczowej plamy. Po dwóch–trzech miesiącach od wylotu pod brodą pojawiają się pierwsze pomarańczowe pióra, a plama powoli rozlewa się na całą pierś. W pierwszej zimie młodego zdradzają jeszcze żółtobrązowe końcówki pokryw skrzydłowych.
Śpiew w każdym miesiącu roku
Rudzik śpiewa w każdym miesiącu, zimą w smutniejszej tonacji. Na Wyspach Brytyjskich sezon lęgowy rusza w marcu, a para wyprowadza w nim dwa lub trzy lęgi; jaja są kremowe lub białe w rdzawe plamki.
Galeria: Rudzik
Czerwona pierś to jeszcze nie rudzik
Czerwony spód ma także samiec gila, ale reszta upierzenia nie pozostawia wątpliwości.
Gil
Samiec gila ma czarną czapeczkę i twarz, szary grzbiet, krótki, gruby czarny dziób oraz biały kuper widoczny w locie. Rudzik ma pomarańczową twarz i brązowy wierzch.
Rodzina, kompas i krótkie życie rudzika
Czy rudzik należy do drozdów?
Kiedyś zaliczano go do rodziny drozdów, dziś do muchołówkowatych. Amerykański robin z pomarańczową piersią jest za to prawdziwym drozdem, z tego samego rodzaju co kos.
Jak rudzik orientuje się w czasie wędrówki?
Ma kompas magnetyczny, który działa przez wzrok: wyczuwanie pola magnetycznego Ziemi zależy od światła wpadającego do oka. W mechanizmie biorą udział splątane spiny elektronów w kryptochromie.
Dlaczego statystyczny rudzik żyje tylko nieco ponad rok?
Bo większość ginie w pierwszym roku życia, stąd średnia 1,1 roku. Kto przetrwa ten okres, ma szanse na znacznie dłużej; rekord to 19 lat. Śmiertelność rośnie przy długich, silnych mrozach.