Grzywacza zwykle najpierw słychać, a dopiero później widać. Lubi przesiadywać wysoko na drzewach i budynkach, skąd ma oko na okolicę. Gniazduje w lasach, ale też w parkach i ogrodach, a w Wielkiej Brytanii coraz śmielej wchodzi do miast.
Fraza, która zaczyna się w pół słowa
Pieśń to jednostajne gruchanie w pięciu sylabach, mniej więcej „huu, huu, hu, huuu, hu”, powtarzane kilka razy pod rząd. Irlandczycy i Brytyjczycy podkładają pod nie słowa „Take two cows, Teddy”.
Haczyk polega na tym, że ptak wchodzi w środek zdania i w środku je urywa. W praktyce słyszysz więc coś w rodzaju „two cows Teddy, take two cows Teddy, take”.
Słuch przyda się też przy starcie. Spłoszony grzywacz zrywa się z głośnym łopotem, a podczas lotu tokowego wznosi się i opada na sztywnych skrzydłach, które strzelają jak bat.
Bladożółte oko i biel w dwóch miejscach
Wśród trzech zachodnioeuropejskich gołębi z rodzaju Columba grzywacza poznasz od razu po rozmiarach i bieli na szyi oraz skrzydle. Reszta upierzenia jest szara, pierś różowawa, a na szyi lśnią też zielone plamy.
Patrz w oko. U grzywacza jest bladożółte, u gołębia skalnego pomarańczowoczerwone, a u siniaka prawie czarne.
Młodym brakuje białych łat. Drobne białe plamki pojawiają się około szóstego miesiąca, czyli kwartał po opuszczeniu gniazda, i powiększają się do 6–8 miesiąca. Młodzież ma też szarszy dziób i jaśniejsze, bardziej szare upierzenie.
Płochliwy na polu, ufny w miejskim parku
Na chłodniejszej północy i wschodzie Europy grzywacz odlatuje na zimę, na południu i zachodzie zostaje i bywa bardzo liczny. W większości krajów europejskich wolno na niego polować, dlatego na wsi trzyma dystans.
W miastach potrafi być oswojony bardziej niż gołębie miejskie. Ptak, który komuś zaufał, pozwala się nawet pogłaskać.
Poza sezonem lęgowym zbiera się w ogromne stada. Wiosną samce zaciekle walczą o miejsca na gniazdo i nocleg: najpierw grożą i gonią, a gdy to nie pomaga, podskakują i okładają rywala skrzydłami.
Liście z trawnika, ziarno z pola, żołędzie jesienią
Jadłospis jest prawie w całości roślinny. Grzywacz skubie okrągłe, mięsiste liście goździkowatych, astrowatych i kapustowatych na polach, trawnikach i w ogrodach, a najchętniej młode pędy i siewki. Do tego ziarno, orzeszki sosny, owoce i jagody.
Jesienią sięga po figi i żołędzie, zimą po pąki drzew i krzewów. Czasem zje larwy, mrówki albo małe dżdżownice. Musi mieć dostęp do otwartej wody, bo w niej pije i się kąpie.
Przez zamiłowanie do zbóż uchodzi za szkodnika upraw. Co roku strzela się miliony grzywaczy, ale na liczebność gatunku nie wpływa to wyraźnie.
Platforma z gałązek, najchętniej przy drodze lub rzece
Gniazdo to prosta konstrukcja z patyków na drzewie w lesie, parku czy ogrodzie, często niedaleko dróg i rzek. Po 17–19 dniach z dwóch białych jaj wykluwają się pisklęta, które szybko tyją na wyjątkowo pożywnym mleczku z wola rodziców.
Młode latają po 33–34 dniach. Wypłoszone z gniazda potrafią jednak przeżyć już po 20 dniach.
Lęgi plądrują wrony, sójki i sroki, a także gronostaje, szczury wędrowne i wiewiórki szare. Na dorosłe poluje krogulec, jastrząb, sokół wędrowny i koty.
Główny sezon lęgów od kwietnia do października
Przy obfitości pokarmu grzywacz może gniazdować o każdej porze roku, ale najwięcej lęgów przypada na kwiecień–październik. W chłodnej, wschodniej części Europy część ptaków na zimę odlatuje, dlatego zimą słychać go rzadziej.
Grzywacz z kilku stron
Szare gołębie bez białej łaty na szyi
Zacznij od szyi i oka, potem posłuchaj.
Sierpówka
Sierpówka jest dużo mniejsza, około 32 cm, beżowoszara, z czarną półobrożą na karku i gruchaniem w trzech sylabach.
Wergiliusz, Quebec i dopłaty do nabojów
Czy grzywacz żyje w Ameryce?
Nie, poza jednym wyjątkiem. W maju 2019 r. pojedynczego grzywacza widziano w La Romaine w kanadyjskim Quebecu i to jedyna znana obserwacja tego gatunku w obu Amerykach.
Kto pisał o grzywaczach już w starożytności?
Wergiliusz. W pierwszej z „Eklog” wspomina ochrypłe grzywacze, które z wysokich wiązów nie przestają jęczeć.
Dlaczego Brytyjczycy dopłacali do polowań na grzywacze?
Ptak uchodził za szkodnika zbóż. W 1953 r. rząd brytyjski zaczął pokrywać myśliwym koszt nabojów, a dopłaty zniesiono dopiero w 1969 r.