Pierwsze samce pleszek wracają na początku lub w połowie kwietnia, kilka dni przed samicami. Szukaj ich w widnym, starym drzewostanie z brzozą, dębem albo, dalej na północy, z drzewami iglastymi. Podszyt jest tam skąpy, a między pniami widać daleko.
Ruchy rudzika w smuklejszym wydaniu
Pleszka trzyma się i porusza bardzo podobnie jak dobrze znany z ogrodów rudzik. Jest tej samej długości, ale smuklejsza i lżejsza, więc na gałęzi wydaje się bardziej wyciągnięta.
Najwięcej mówi ogon. Pomarańczowoczerwony, raz po raz drży, nawet gdy ptak siedzi spokojnie. Od niego pochodzi angielska nazwa redstart, bo „start” to dawne słowo oznaczające ogon.
Dawniej pleszkę zaliczano do drozdowatych. Dziś wiadomo, że należy do muchołówkowatych, i jej sposób polowania dobrze do tego pasuje.
Smętna zwrotka z wstępem, powtórką i zakończeniem
Samiec śpiewa miękko i nieco melancholijnie. Po wstępie przychodzi część z powtórzeniami, a na końcu fraza, która zmienia się od zwrotki do zwrotki.
U pleszek z większości Europy ten układ jest bardzo stały. Inaczej bywa na południowym wschodzie, gdzie wstęp rzadko składa się z samego gwizdu.
Zawołania mają dialekty. Na południu Włoch słychać jednosylabowe „hiit”, na Półwyspie Iberyjskim jeszcze inny wariant, a na Syberii ptaki łączą „hiit” z „hu-it”.
Krótki wypad z gałęzi po przelatującą zdobycz
Pleszka często żeruje jak muchołówka. Czeka na gałęzi z dobrym widokiem, zrywa się za owadem w powietrzu i zaraz siada z powrotem.
Większość jej pokarmu to owady skrzydlate. Dlatego tak lubi lasy z wolną przestrzenią między pniami: z jednej czatowni ma wtedy na oku duży kawałek powietrza.
Dziupla w martwym konarze i kukułka, która grzeje
Gniazdo powstaje we wnęce, najczęściej w naturalnej dziupli. Pomagają więc obumarłe drzewa i suche konary, a budki lęgowe pleszka zajmuje bardzo chętnie. Lubi też miejsca, gdzie pnie i ziemię porasta mech z porostami.
W maju w gnieździe leży pięć lub sześć jasnoniebieskich jaj. Na południu zasięgu w środku lata bywa drugi lęg.
Czasem jajo podrzuca kukułka. Badania pokazały, że młodym pleszkom to nie szkodzi: duże kukułcze pisklę ogrzewa resztę lęgu, a karmienie w mieszanym gnieździe bywa nawet obfitsze.
Białe czoło nad czarną twarzą
Wiosenny samiec ma łupkowoszarą głowę i grzbiet, białe czoło oraz czarne policzki i gardło. Kuper, ogon i boki są pomarańczowokasztanowe, a ku brzuchowi kolor blednie prawie do bieli. Dziób i nogi są czarne.
Jesienią jasne obrzeżenia nowych piór przykrywają te barwy i samiec wygląda na sprany.
Samica jest szarobrązowa z wierzchu, a od spodu płowobiała lub jasnopomarańczowa. Zwykle ma jasne gardło, ale niektóre, być może starsze, noszą ciemny śliniak i zaczynają przypominać samca.
Od kwietnia do jesieni w Europie, zimą w Afryce
Samce zjawiają się na początku lub w połowie kwietnia, samice kilka dni później. Odlot rozkłada się od połowy sierpnia do początku października.
Portrety: Pleszka
Rudy ogon i postawa rudzika u innych ptaków
Z pospolitych ptaków Europy podobnie ubarwiony ogon ma tylko kopciuszek.
Kopciuszek
Samiec jest ciemnoszary do czarnego, z czarną piersią i bez białego czoła. Samica kopciuszka jest szarsza niż samica pleszki i ma szare pachy oraz spód skrzydła, a nie płowe czy pomarańczowe.
Rudzik
Zachowuje się podobnie, ale ma pomarańczową pierś i twarz w niebieskoszarej obwódce, a wierzch brązowawy. Rudego ogona, jak u pleszki, nie ma.
Afryka, Wyspy Brytyjskie i pleszka Ehrenberga
Gdzie pleszka spędza zimę?
W Afryce Środkowej i na Półwyspie Arabskim, na południe od Sahary, ale jeszcze na północ od równika. Zimowiska ciągną się pasem od Senegalu aż po Jemen.
Czy na Wyspach Brytyjskich pleszek ubywa?
W Anglii w ciągu 25 lat liczebność spadła o 55%. W Irlandii to bardzo rzadki ptak lęgowy: zwykle gniazduje tam od jednej do pięciu par, prawie wszystkie w hrabstwie Wicklow.
Kim jest pleszka Ehrenberga?
Tak nazywa się czasem podgatunek samamisicus, żyjący od Krymu i Grecji przez Turcję i Kaukaz po Azję Środkową. Dorosłe samce mają na skrzydle jasną, prawie białą plamę, jakiej nie ma pleszka z reszty Europy.