Modraszka waży około 11 g i umie zawisnąć do góry nogami na samym końcu gałązki. Ta niebiesko-żółta sikorka gniazduje w lasach liściastych i mieszanych, często z dużą domieszką dębów, a zimą jest stałym gościem ogrodowych karmników.
Akrobatka z cienkich gałązek, która wspina się jak pełzacz
Modraszka chwyta się najdalszych gałązek drzew i krzewów, a jedzenia często szuka, wisząc głową w dół. W zimowych stadach z bogatkami radzi sobie na cienkich gałązkach chyba lepiej od nich.
Po pniu wspina się krótkimi, szarpanymi podskokami, trochę jak pełzacz. Śpi zwykle w bluszczu lub w gęstwinie zimozielonych krzewów, a w ostre zimy chowa się w każdej małej dziurze, w drzewie czy w budce.
W latach 20. XX wieku brytyjskie modraszki zaczęły przebijać folię na butelkach z mlekiem stojących pod drzwiami i uczyły tego jedna drugą. Obyczaj zanika, bo spadła popularność pełnotłustego mleka i dostaw do domu. Nawyk zdzierania kory przeniosły za to na strzechy, tapety, tynk i kit w oknach.
Alarm, który rozumie cały ogród
Huśtając się pod karmnikiem, modraszka woła „ti, ti, ti” albo karcąco terkocze „czurr”. Śpiewa głównie pod koniec zimy i wiosną, kiedy broni terytorium i szuka partnera, ale zawołania słychać przez cały rok.
Jej ostrzeżenia odbierają też inne gatunki, na przykład bogatki, rudziki i pełzacze. Na lisa, kota, psa czy siedzącą sowę modraszki skrzeczą i nieraz zlatują się, by wspólnie nękać intruza. Przed krogulcem, jastrzębiem czy myszołowem ostrzegają gwizdem.
Pąki, kora leszczyny i słonecznik na gałęzi obok
W jadłospisie przeważają owady, pająki i inne małe bezkręgowce, od skoczogonków i koników po ważki równoskrzydłe, skorki, ćmy i sieciarki. Modraszka zagląda do rozwijających się pąków i obdziera korę leszczyny. Rzadko zawisa w powietrzu, a na ziemi żeruje tylko wyjątkowo.
Poza sezonem lęgowym je też owoce i nasiona. Z karmnika zabiera chleb, ser, tłuszcz i różne ziarna, najchętniej słonecznik. Większe nasiono odnosi na pobliską gałąź, przytrzymuje nogą i rozbija dziobem.
„Billy Biter”, czyli wysiadywanie z sykiem
Do gniazdowania wystarczy jej każda pasująca dziura w drzewie, murze czy pniaku, a mało który ptak tak chętnie zajmuje budki. Ta sama dziupla służy rok po roku, a gdy para zginie, wprowadza się następna. O miejsca rywalizuje z wróblami i bogatkami.
Na wyściółkę idzie mech, wełna, sierść i pióra, a jaja pojawiają się w kwietniu lub maju, zwykle siedem albo osiem. Całe zniesienie potrafi ważyć półtora raza więcej niż sama samica. Wysiaduje tylko ona, a samiec przynosi jej jedzenie.
Siedząca na jajach modraszka nie ucieka: syczy i dziobie każdy palec wsunięty do otworu. Właśnie dlatego w południowo-zachodniej Anglii mówią na nią „Billy Biter”. W szczycie sezonu jeden rodzic potrafi karmić pisklęta co 90 sekund.
Granatowa kreska przez oko obiega biały policzek
Czapka jest intensywnie niebieska, a od dzioba przez oko biegnie granatowa kreska, która obiega białe policzki i podbródek. Białe są też czoło i pasek na skrzydle, kark, skrzydła i ogon mają kolor niebieski, a grzbiet żółtozielony.
Siarkowożółty spód przecina ciemna linia. Im więcej żółtozielonych gąsienic zjadł ptak, tym żółć jest mocniejsza, bo zawierają dużo karotenu.
Płci na oko prawie nie rozróżnisz. W ultrafiolecie czapka samca jest jednak jaśniejsza, a modraszki to światło widzą. Młode są bardziej żółte i mniej kontrastowe, a do wyglądu dorosłych zbliżają się we wrześniu.
Jaja w kwietniu lub maju, przy karmnikach od jesieni
Modraszka nie odlatuje. Śpiew słychać najwięcej od końca zimy do wiosny, jaja pojawiają się w kwietniu lub maju, a zimą ptaki łączą się w stada z innymi sikorami i chętnie odwiedzają karmniki.
Modraszka na zdjęciach
Bogatka i sosnówka przy tym samym karmniku
Niebieski kolor na głowie ma tylko modraszka.
Liczebność, mieszańce i deszczowy maj
Czy modraszek w Europie przybywa?
Tak. W latach 1980–2016 ich liczba wzrosła o 30 %, a w Fennoskandii granica zasięgu przesunęła się o 500 km na północ. Ptaki składają jaja coraz wcześniej, a ciepłe wiosny sprzyjają drugim lęgom.
Czy modraszka krzyżuje się z innymi sikorami?
Tak, w zachodniej Rosji często powstają mieszańce z sikorą lazurową. Przypominają jednego z rodziców, ale mają mniej bieli na ogonie i żółtawy nalot na piersi albo białawy spód.
Co najbardziej szkodzi lęgom modraszki?
Pogoda i brak gąsienic. Gdy od maja do lipca jest zimno i mokro, a zbiega się to z pojawem gąsienic, którymi karmione są pisklęta, sezon może się nie udać.