Bogatkę spotkasz prawie wszędzie, gdzie rosną drzewa. Ta sikora świetnie radzi sobie obok ludzi: w Sheffield, mieście z pół milionem mieszkańców, jej populację lęgową oszacowano na około 17 tys. ptaków.
Widny las liściasty, skraj boru i ogród za domem
Najwięcej bogatek mieszka w widnych lasach liściastych i mieszanych, na skrajach lasu i w ogrodach. W zwartym drzewostanie, także iglastym, trzyma się polan.
Bogatka jest wierna okolicy. Para zwykle przez cały rok zostaje w swoim rewirze lub tuż obok, nawet na północy zasięgu, a młode po usamodzielnieniu odlatują niedaleko.
Wyjątkiem są ciężkie, ubogie w pokarm zimy. Wtedy z północnej Europy ruszają nieprzewidywalne wędrówki, czasem nawet po tysiąc ptaków, między innymi nad Bałtyk.
Karmnik, budka i ziemia pod bukami
Najprościej zacząć od karmnika. Bogatka bierze resztki ze stołu, orzeszki ziemne i nasiona, a w surowe zimy potrafi zjeść ilość słonecznika równą 44 % masy własnego ciała.
Zwróć uwagę na technikę. Duże nasiono albo owada przyciska jedną lub obiema stopami i tłucze dziobem, aż kąsek nada się do zjedzenia. Orzech laskowy otwiera w ten sposób w około dwadzieścia minut.
W latach obfitego owocowania buków szukaj jej na ziemi. Zimą dołącza do mieszanych stad z innymi sikorami, na przykład z modraszkami, a pod koniec stycznia pary zaczynają wyznaczać rewiry.
Budkę lęgową przyjmuje bez wahania, dlatego należy do najlepiej zbadanych ptaków Europy. Na jej temat w latach 1969–2002 ukazało się 1349 artykułów.
Czterdzieści głosów i skrzypiąca taczka
Bogatka ma do 40 rodzajów zawołań i piosenek. Obie płcie wołają tak samo, ale gada głównie samiec, a samica odzywa się rzadko.
Najbardziej znany jest powtarzany dwusylabowy motyw, który Anglicy zapisują jako „teacher, teacher” i porównują do skrzypiącego kółka taczki. Tak samiec ogłasza, czyj jest rewir. Dawni Anglicy słyszeli też głos przypominający ostrzenie piły i wróżyli z niego deszcz.
Według hipotezy Beau Geste bogaty repertuar udaje, że okolica jest gęściej zasiedlona, niż jest naprawdę. Ptaki z większym zasobem głosów częściej dominują i lepiej się rozmnażają. W hałaśliwym mieście, przy niskim szumie tła, bogatki śpiewają wyżej niż w cichych miejscach.
Czarny krawat szerszy u samca niż u samicy
Głowa i szyja są czarne z granatowym połyskiem na ciemieniu, policzki śnieżnobiałe. Pierś ma jaskrawy cytrynowy kolor, a przez środek spodu, od śliniaczka po podogonie, biegnie czarny pas. Grzbiet jest zielony z oliwkowym odcieniem.
Skrzydło jest niebieskoszare z białym paskiem, ogon niebieskoszary z białymi końcami zewnętrznych piór. Samica ma kolory bledsze, a jej pas na brzuchu jest węższy i czasem przerwany.
Samice wybierają samców z szerszym krawatem. Intensywna żółć piersi zależy od karotenoidów z pożywienia, więc świadczy o tym, że samiec dobrze się odżywia. Młode przypominają samicę, ale kark i szyję mają matowo oliwkowobrązowe.
Rewiry od końca stycznia, lęgi zwykle po marcu
Bogatka nie odlatuje, więc możesz ją spotkać w każdym miesiącu. Pary zajmują rewiry pod koniec stycznia, a w Europie lęgi ruszają zwykle po marcu, w czasie, gdy gąsienic jest najwięcej. W większości lat para wychowuje dwa lęgi.
Bogatka z kilku stron
Mniejsze sikory z czarną lub niebieską czapką
Patrz na policzki, kark i kolor spodu.
Modraszka
Modraszka jest mniejsza, 10,5–12 cm, ma niebieską czapkę i granatową kreskę przez oko, a jej siarkowożółty brzuch przecina tylko cienka ciemna linia.
Sosnówka
Sosnówka ma 10–11,5 cm, białą plamę na czarnym karku, dwa białe paski na skrzydle i białawy spód z płowymi bokami.
Nietoperze, igła z drzewa i zimny dziób
Czy bogatki naprawdę polują na nietoperze?
Tak. W 2009 r. opisano bogatki, które zabijały śpiące w hibernacji karliki i zjadały ich mózgi. Robią to tylko zimą, gdy brakuje innego jedzenia, i był to pierwszy taki przypadek u ptaka śpiewającego.
Czy bogatka używa narzędzi?
Obserwowano bogatki, które igłą drzewa iglastego trzymaną w dziobie wyciągały larwy z otworu w pniu.
Jak bogatka przeżywa mroźną zimę?
Przed zimą jej krew staje się bardziej „grzewcza”, bo w czerwonych krwinkach przybywa mitochondriów, które oddają energię jako ciepło. Przy niedoborze jedzenia zwęża też naczynia w dziobie i nogach, by mniej ciepła uciekało.