Grubodzioba łatwo przeoczyć, bo większość dnia spędza na najwyższych gałęziach. To krępy łuszczak z dziobem tak potężnym, że rozłupuje pestki czereśni i śliwek. Kto wie, pod jakimi drzewami stanąć, ma spore szanse go zobaczyć.
Grab, dąb i drzewa owocowe w liściastym lesie
Na lęgi wybiera lasy liściaste i mieszane z dużymi drzewami, najchętniej z grabem, a także owocujące drzewa, na przykład dęby. Wchodzi też do parków i ogrodów, a nawet do borów sosnowych, jeśli niedaleko jest woda.
Jesienią i zimą przenosi się tam, gdzie łatwo o jedzenie, zwłaszcza do zadrzewień z czereśniami i śliwami. W górach sięga tak wysoko, jak sięgają duże drzewa.
W Europie jest głównie osiadły, choć ptaki z północy częściowo wędrują zimą na południe. Od lat 50. XX wieku jego zasięg przesuwa się na północ i dziś dochodzi do północnej Norwegii.
Patrz na wierzchołki, a potem pod drzewa przy wodzie
To ptak płochliwy i trudny do obserwacji. Przesiaduje na szczytach wysokich gałęzi, szczególnie w sezonie lęgowym, więc lornetkę kieruj na korony, a nie na podszyt.
Na ziemię schodzi tylko po nasiona albo żeby się napić, zawsze blisko drzew. Porusza się wtedy podskokami, ale odlatuje przy najlżejszym szmerze, dlatego stój nieruchomo i nie rozmawiaj.
Przy jedzeniu i wodzie bywa za to zaczepny. Przegania inne grubodzioby i obce gatunki, nawet większe od siebie, więc gdy przy kałuży jeden ptak rozstawia wszystkich po kątach, sprawdź, czy to nie on.
Zwykle widzisz parę albo małą grupkę, a zimą żerujące stadko. Na krótkich odcinkach leci szybko i prosto, na dłuższych lekko falami.
Ostre „cik” i mamrotanie, którego nikt nie podziwia
Zawołanie jest krótkie i twarde, zapisywane jako „cik”. To najpewniejsza wskazówka, bo sam ptak rzadko pokazuje się na otwartej przestrzeni.
Śpiew jest cichy i mamroczący, zupełnie nieefektowny jak na tak masywnego ptaka. Na ptaka naprowadzi cię raczej zawołanie niż ta pieśń.
Byczy kark, krótki ogon i dziób, który zmienia kolor
Grubodziób jest wyraźnie masywniejszy od zięby: ma grubą szyję, dużą okrągłą głowę i krótki ogon, przez co w locie wydaje się prawie pozbawiony ogona. Dziób jest szeroki, stożkowaty, z metalicznym połyskiem, latem czarny, zimą jaśniejszy.
Głowa jest pomarańczowobrązowa, a czarna obwódka biegnie od oka do nasady dzioba i łączy się z czarnym śliniakiem na gardle. Kark jest szary, wierzch ciemnobrązowy, spód pomarańczowawy, a krótkie nogi różowawe.
W locie zwróć uwagę na białe pasy na skrzydłach i biały koniec ogona. Samica jest tylko trochę bledsza od samca, więc w terenie płci praktycznie nie rozróżnisz.
Pary dobierają się jeszcze w zimowym stadzie
Pary łączą się, zanim rozpadną się zimowe stada. Termin lęgów zależy od wiosennych temperatur: na południowym zachodzie Europy jaja pojawiają się wcześniej, na północnym wschodzie później.
Grubodziób z kilku stron
Grubodziób, zięba i gil: dzioby i czapki
Wszystkie trzy mają jasne znaki na skrzydłach, więc porównuj dziób i głowę.
Zięba
Zięba jest mniejsza, ma około 14,5 cm i cienki dziób. Samiec ma niebieskoszarą czapkę i rdzawy policzek oraz pierś, a obie płcie pokazują białe pole na skrzydle i białe boki ogona.
Gil
Gil jest równie krępy, ale ma czarną czapkę i twarz, szary grzbiet i krótki czarny dziób. Samiec ma intensywnie czerwony spód, a w locie świeci biały kuper.
Siła szczęk, czyste gniazdo i ptak z obrączką
Jak mocno zaciska dziób grubodziób?
Mięśnie jego szczęk działają z siłą odpowiadającą obciążeniu około 30–48 kg. To wystarcza, by rozłupać pestkę czereśni, śliwki, a nawet oliwki.
Co wyróżnia grubodzioba wśród łuszczaków przy gnieździe?
Miejsce wybiera samiec i to on układa pierwszą warstwę suchych gałązek, podczas gdy u innych łuszczaków robi to samica. Rodzice wynoszą też odchody piskląt aż do wylotu, jak gil, a większość krewnych przestaje po kilku dniach.
Jaki jest najstarszy znany grubodziób?
Według danych z obrączkowania ptak z Niemiec dożył 12 lat i 7 miesięcy. Roczna przeżywalność tego gatunku pozostaje nieznana.