Szarą głowę tego ptaka zobaczysz rzadziej, niż usłyszysz jego smętną serię gwizdów. To jeden z trzech blisko spokrewnionych gatunków z rodziny dzięciołowatych, jakie żyją w Europie, obok dzięcioła zielonego i jego iberyjskiego kuzyna. Kiedy samiec zacznie wołać, rozpoznasz go po kilku sekundach.
Seria, która zwalnia i gaśnie
Terytorialna pieśń niesie się daleko. Każdy kolejny dźwięk pada nieco później i jest niższy od poprzedniego, więc fraza brzmi melancholijnie, jakby ptakowi w połowie zabrakło sił.
Samica woła podobnie, tylko ciszej, bardziej chrapliwie i zwykle krócej. Gdy ptaki są rozdrażnione, częściej samiec, słychać ostre „kuek”, które przy rosnącym zdenerwowaniu przechodzi w ciąg „kek”.
Bębni częściej niż dzięcioł zielony. Werbel liczy do 40 uderzeń, czyli około 20 na sekundę, i trwa najwyżej dwie sekundy. Samica bębni rzadziej, krócej i słabiej. Dobrze brzmiące miejsca ptak wykorzystuje latami, nawet z dala od dziupli, a chętnie stuka w metalowe osłony na masztach i dachach.
Szara głowa, cienki wąs i czerwień tylko u samca
Wierzch ciała jest jednolicie oliwkowozielony, a na szyi zieleń przechodzi w jasną szarość, która obejmuje całą głowę. Pierś i brzuch są bladoszare. Od dzioba do oka biegnie czarna kreska, pod nią wąski czarny wąs.
Samca zdradza czerwone czoło. Samica go nie ma, za to na ciemieniu nosi drobne czarne kreseczki. Wielkością ptak przypomina sierpówkę.
Od dzięcioła zielonego jest średnio trochę mniejszy i lżejszy, ale w terenie tej różnicy nie dostrzeżesz. Patrz raczej na proporcje: krótszą szyję, smuklejszy dziób i odrobinę bardziej okrągłą głowę.
Martwe drzewa w liściastym starodrzewiu
Ten dzięcioł ma większe wymagania niż zielony. Szukaj go w starych lasach liściastych z dużą liczbą obumarłych pni oraz w lasach łęgowych nad rzekami.
W Europie zasiedla szeroki pas od zachodniej Francji po Ural, a na wschód sięga przez Azję aż nad Pacyfik. Brak go na Nizinie Północnoniemieckiej, na Wyspach Brytyjskich, Półwyspie Iberyjskim i wyspach Morza Śródziemnego.
Najliczniejsze populacje żyją w europejskiej części Rosji i w Rumunii. Największym zagrożeniem jest niszczenie dzikich, starych drzewostanów, w których są drzewa w każdym wieku.
Mrówki latem, jagody na przełomie jesieni i zimy
Mrówki razem z larwami i poczwarkami to zdecydowana większość pokarmu, szczególnie wiosną i latem. Najczęściej są to mrówki z rodzajów Formica, Lasius i Myrmica; wraz z termitami mogą dawać nawet 90 % diety.
Zielonosiwy nie jest jednak tak wyspecjalizowany jak jego zielony krewny. Zjada też gąsienice, świerszcze, larwy chrząszczy z kory i drewna, muchy i pająki. Dzięki temu oba gatunki potrafią gniazdować w odległości około 100 m od siebie.
Późną jesienią i na początku zimy regularnie dokłada do jadłospisu jagody i inne owoce.
Dziupla w obumarłym pniu
Dziuplę wykuwa zazwyczaj w martwym albo mocno uszkodzonym drzewie. Lęgi przypadają na maj, a w zniesieniu bywa od pięciu do dziesięciu jaj.
Młodymi zajmują się oboje rodzice. Pisklęta wykluwają się po 15–17 dniach, a z dziupli wylatują w wieku 24–25 dni.
Majowe lęgi i długie tygodnie milczenia
Lęgi przypadają na maj. Przez większą część roku pojedyncze pary odzywają się oszczędnie, dlatego łatwo je przeoczyć.
Fotografie: Dzięcioł zielonosiwy
Zielonosiwy obok zielonego
Oba mają zielony wierzch i czerwień na głowie, więc porównuj spód ciała i twarz.
Dzięcioł zielony
Dzięcioł zielony jest większy, ma 30–36 cm. Spód ma żółtawozielony, a nie szary, wokół oka czarną maskę, a czerwień na całym wierzchu głowy u obu płci. Woła głośnym, wybuchowym „śmiechem”.
Mieszańce, liczenie par i łacińska siwizna
Jak często rodzą się mieszańce z dzięciołem zielonym?
Bardzo rzadko. W opisanych przypadkach matką zawsze była samica zielonosiwego. Mieszańce przypominają raczej ten gatunek, ale mają czerwony przedziałek na głowie, czerwonawy kark i jaśniejszą tęczówkę. O ich płodności nic nie wiadomo.
Dlaczego liczebność tego dzięcioła trudno ocenić?
Samotne pary mało wołają, więc w spisach zostają luki. Od lat 90. populacje wydają się odbudowywać dzięki łagodnym zimom, choć część tego wzrostu może wynikać po prostu z dokładniejszych poszukiwań.
Co oznacza nazwa canus i skąd pochodził pierwszy opisany ptak?
Canus to po łacinie „siwy”. Gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1788 roku na podstawie ilustracji George'a Edwardsa z 1747 roku, a okaz Edwardsa pochodził z Norwegii.