Dzięcioł zielony spędza mnóstwo czasu na ziemi, gdzie wyjada mrówki, i rzadko bębni w pnie jak inne dzięciołowate. Jaskrawe barwy nie czynią go śmiałym: to ptak płochliwy, który zwykle najpierw daje się usłyszeć, a dopiero potem zobaczyć.
Kolor wąsa mówi, czy to samiec
To duży dzięcioł o zielonym wierzchu, bladożółtozielonym spodzie i żółtym kuprze. Obie płcie noszą czerwoną czapkę, która schodzi aż na kark, oraz czarną maskę wokół białego oka.
Płeć poznasz po wąsie. U samca czarny pasek pod okiem ma czerwony środek, u samicy jest cały czarny.
Młode są całe w plamkach i kreskach. Młody samiec pokazuje pierwsze czerwone pióra w wąsie najwcześniej w czerwcu, zwykle w lipcu lub sierpniu. Lot jest falisty: trzy–cztery uderzenia skrzydeł i krótki ślizg ze skrzydłami złożonymi przy ciele.
Szarogłowy kuzyn i zielonkawa samica wilgi
Najbliżej mu do dzięcioła zielonosiwego. Ten jest mniejszy, ma szarą głowę i szary, a nie żółtawy spód, tylko wąski czarny wąs, a zamiast maski ma czarną kreskę przy dziobie. Czerwień nosi wyłącznie samiec, i to tylko z przodu czapki.
Zielony grzbiet i żółty kuper ma też samica wilgi. Jest jednak mniejsza i smuklejsza, z węższymi skrzydłami i dłuższym ogonem. Dwa inne, bardzo podobne gatunki z tego rodzaju żyją w Hiszpanii i Portugalii oraz w północno-zachodniej Afryce, daleko od Polski.
Śmiech, od którego Anglicy wzięli jego przezwiska
Głośne wołania tego dzięcioła Anglicy nazwali „yaffling”, a sam ptak dorobił się tam przezwisk od śmiechu, takich jak yaffle czy laughing Betsey. Inne ludowe nazwy, na przykład rain-bird, przypisywały mu sprowadzanie deszczu.
Samica odzywa się cieńszą serią „pü-pü-pü”. U dzięcioła zielonosiwego seria brzmi podobnie, ale czyściej i melodyjniej, z wyraźnie zwalniającym, smętnym zakończeniem. Zielony brzmi przy nim jak wybuch śmiechu.
Stare drzewa liściaste i trawa pełna mrówek
Potrzebuje dwóch rzeczy naraz: starych drzew liściastych na dziuplę i pobliskich żerowisk z mrowiskami. Znajduje je w półotwartym krajobrazie z zagajnikami, żywopłotami, pojedynczymi starymi drzewami i lasami łęgowymi. Żeruje na łąkach, wrzosowiskach, w sadach i na przydomowych trawnikach.
Zlizuje głównie mrówki z rodzajów Lasius i Formica razem z larwami. Język ma długi na około 10 cm, owinięty wokół czaszki i lepki od wydzieliny ślinianek. Długo zalegający śnieg utrudnia mu żerowanie, choć jeden ptak przekopał się przez 85 cm śniegu do mrowiska.
To ptak bardzo osiadły. Między kolejnymi sezonami lęgowymi rzadko przenosi się dalej niż o około 500 m.
Dziupla, którą samiec kuje nawet miesiąc
Dziuplę wykuwa głównie samiec, przez 15–30 dni, w zdrowym albo próchniejącym drewnie. W zachodniej i środkowej Europie wybiera dęby, buki, wierzby i drzewa owocowe. Otwór ma około 6 × 7,5 cm, a komora sięga do 40 cm w głąb.
W jedynym lęgu są 4–6 białe jaja, które rodzice wysiadują na zmianę. Niektóre dziuple służą ponad dziesięć lat, choć niekoniecznie tej samej parze. W jednym rumuńskim gnieździe siedmioro młodych zjadło przed wylotem około 1,5 mln mrówek i poczwarek.
Rok ptaka, który prawie nie zmienia adresu
Dzięcioł zielony nie odlatuje i przez cały rok trzyma się okolicy dziupli. Wiosną para zajmuje się lęgiem, od czerwca do listopada dorosłe ptaki linieją, a młode między sierpniem a listopadem zdobywają szatę dorosłych. Najtrudniejszy czas to długa, śnieżna zima, po której populacja potrafi odbudowywać się nawet dziesięć lat.
Galeria: Dzięcioł zielony
Zielonosiwy dzięcioł i samica wilgi
Patrz na kolor głowy i spodu, potem na wąs.
Dzięcioł zielonosiwy
Mniejszy, z szarą głową i jasnoszarym spodem; samiec ma czerwień tylko na czole, a czarny wąs jest wąski.
Odchody, liczebność i flaga Marchii
Jak rozpoznać odchody dzięcioła zielonego?
Są wydłużone i walcowate, a często składają się wyłącznie z resztek mrówek.
Ile jest na świecie dzięciołów zielonych?
Szacunki mówią o 920 tysiącach do 2,9 mln ptaków, a liczebność wygląda na stabilną. Ponad trzy czwarte zasięgu leży w Europie, a ponad połowa europejskich ptaków żyje we Francji i w Niemczech.
Dlaczego dzięcioł zielony jest na fladze włoskiego regionu Marche?
Dzięcioł był totemem italskiego plemienia Picenów. Do dziś widnieje w herbie i na fladze regionu.