Samotnik to niewielki, dość krępy ptak brodzący, który zamiast morskich plaż wybiera słodką wodę. Często zdradza go dopiero gwizd w locie i błysk białego kupra. Na mokradłach i przy małych stawach trzyma się zwykle w pojedynkę, zgodnie z polską nazwą.
Trzy nuty w locie i niewiele więcej
Opisy głosu samotnika są skromne. Najważniejszy jest charakterystyczny gwizd złożony z trzech nut, który ptak wydaje w locie.
Tu najlepiej działa ucho razem z okiem. Kiedy usłyszysz taki gwizd, spójrz na odlatującego ptaka: ciemne skrzydła, i to z obu stron, oraz jaskrawobiały kuper tworzą bardzo pewny zestaw.
Skrzydła ciemne także od spodu, biel tylko na kuprze
Samotnik ma ciemny, zielonkawobrązowy grzbiet i skrzydła, szarawą głowę i pierś, a resztę spodu białą. Krótki dziób i nogi są ciemnozielone. Sylwetka jest raczej pulchna niż smukła.
Grzbiet pokrywają białe kropki. Najwięcej ma ich dorosły ptak w szacie godowej, mniej zimą i ptaki młode.
Z bliska podobny bywa łęczak. Jest jednak smuklejszy, stoi na dłuższych, żółtawych nogach, ma brązowy grzbiet i mniejszą, słabiej odcinającą się białą plamę na kuprze.
Staw w zakamarku, za ciasny dla innych brodźców
To ptak słodkiej wody. Szukaj go przy niewielkich stawach i oczkach, także w miejscach, gdzie inne siewkowe czują się źle, bo wolą mieć wokół siebie szeroki widok.
Lęgnie się w subarktycznej Europie i dalej na wschód, przez całą Palearktykę. Na zimę odlatuje do południowej Europy, tropikalnej Afryki, na subkontynent indyjski i do Azji Południowo-Wschodniej. Stad nie tworzy, choć w dobrym żerowisku zbierze się czasem kilka ptaków.
Cierpliwy obchód brzegu krok za krokiem
Samotnik zjada drobne bezkręgowce, które zbiera z mułu. Obchodzi przy tym brzeg wybranego stawu spokojnie i wytrwale, metr po metrze.
Jeśli zobaczysz ptaka, który systematycznie okrąża mały zbiornik, przyjrzyj mu się przez lornetkę, zanim poderwie się w powietrze. W locie trudniej ocenić kolor nóg i kropki na grzbiecie.
Ptak brodzący, który wychowuje młode na drzewie
Większość bekasowatych gniazduje na ziemi, a samotnik szuka miejsca w koronie drzewa. Zajmuje stare gniazdo innego ptaka, na przykład kwiczoła, i składa w nim 2–4 jaja.
Do wyklucia mijają mniej więcej trzy tygodnie. Tak samo gniazduje jego jedyny bliski żyjący krewny, północnoamerykański brodziec samotny, który ma też podobnie kropkowane skrzydła.
Ciepłe miesiące nad wodą, zima daleko na południu
Samotnik jest ptakiem wędrownym. Lato spędza na lęgowiskach w subarktycznej Europie i dalej na wschodzie, a zimę w południowej Europie, Afryce tropikalnej i południowej Azji, więc w Polsce widujesz go głównie w ciepłej połowie roku.
Zdjęcia z terenu: Samotnik
Ochra, Arystoteles i mieszańce
Dlaczego samotnik ma po łacinie „ochrową stopę”?
Człon ochropus łączy greckie słowa oznaczające ochrę i stopę. Nazwę rodzajową Tringa nadał mu w 1599 roku Aldrovandi, nawiązując do opisanego przez Arystotelesa ptaka brodzącego wielkości drozda, z białym kuprem i kiwającym się ogonem.
Czy zdarzają się mieszańce samotnika z brodźcem piskliwym?
Opisywano podejrzane przypadki. Samotnik reprezentuje bardzo starą linię rodzaju Tringa, a brodziec piskliwy należy do pokrewnego rodzaju Actitis, więc takie doniesienia mieszczą się w oczekiwaniach.
Czy samotnik jest gatunkiem zagrożonym?
Nie. Jest szeroko rozpowszechniony i nierzadki, więc IUCN nie uznaje go za zagrożonego w skali świata. Obejmuje go natomiast porozumienie AEWA o ochronie wędrownych ptaków wodnych Afryki i Eurazji.