Stado drozdów zrywa się z jarzębiny, a nad sadem niesie się chrapliwe gadanie – tak zwykle poznajesz kwiczoła. Ten przedstawiciel rodziny drozdów gniazduje w Polsce, a jesienią i zimą koczuje tam, gdzie akurat dojrzewają owoce. U nas lęgi zaczyna w maju, a na dalekiej północy Skandynawii nieraz dopiero w lipcu.
Gadatliwe stado i samiec, który śpiewa w locie
Ze wszystkich głosów kwiczoła najłatwiej zapamiętać zawołanie lotne. Jest twarde, suche i powtarzane, a zapisuje się je jako „cak-cak-cuk”.
Samiec śpiewa w okresie lęgowym, ale nie jest to popis. Kilka fraz w stylu kosa przeplata gwizdami, gardłowymi piskami i zawołaniami, a wykonuje je w powietrzu albo z gałęzi.
Na wieczornym spacerze możesz trafić na coś rzadszego. Na wspólnych noclegowiskach grupa kwiczołów śpiewa przyciszoną wersję piosenki, z większą liczbą świergotliwych nut.
Szary kaptur i kuper, brąz pośrodku, biel pod skrzydłem
To masywny drozd. Głowa, kark i kuper są łupkowoszare, grzbiet ciemnobrązowy, a ogon prawie czarny.
Pierś ma rdzawy nalot i gęste ciemne cętki, które ku brzuchowi rzedną na kremowobiałym tle. W locie patrz pod skrzydło: białe pokrywy i pióra pachowe błyskają z daleka.
Płci są podobne, samica jest tylko trochę bardziej brązowa i ma drobniejsze plamki. Latem dziób samca robi się cały żółty, zimą jest pomarańczowożółty z ciemnym końcem. Lot wygląda charakterystycznie: kilka mocnych uderzeń, krótkie złożenie skrzydeł i znowu.
Brzezina przy bagnie latem, sad i rżysko zimą
W sezonie lęgowym kwiczoł zamieszkuje lasy mieszane z brzozą, olchą, sosną, świerkiem i jodłą, często na skraju bagna, wrzosowiska albo innej otwartej przestrzeni. Ludzi nie unika, więc trafia też do sadów, parków i ogrodów.
Zimą stada przenoszą się na pola uprawne i pastwiska, do sadów i rzadkich zadrzewień. Wędrują tam, gdzie jest najwięcej owoców i owadów, a potem ruszają dalej.
Na ziemi grupa posuwa się pod wiatr. Co chwilę któryś ptak prostuje się i rozgląda, a po alarmie całe stado odlatuje z wiatrem i siada gdzie indziej. W koronie drzewa wszystkie zwykle patrzą w tę samą stronę.
Dżdżownice w maju, jarzębina i spady jabłek w styczniu
Kwiczoł jest wszystkożerny. W ciepłej części roku zbiera ślimaki, dżdżownice, pająki oraz owady, między innymi chrząszcze z larwami, muchy i koniki polne.
Gdy dojrzewają owoce, je je w ogromnych ilościach: głóg, ostrokrzew, jarzębinę, cis, jałowiec, dziką różę, irgę, ognik i berberys. Później przychodzi kolej na spady jabłek, ziarno i nasiona, a na polu potrafi dziobać nawet brukiew.
Kiedy i tego zabraknie albo przyjdzie siarczysty mróz, kwiczoły przenoszą się na bagna, a nawet na brzeg morza, gdzie szukają mięczaków.
Sąsiedzi, którzy bronią się odchodami
Kwiczoły chętnie gniazdują blisko siebie, w małych koloniach. Drapieżnika przy gnieździe dorosłe ptaki zaciekle atakują i obrzucają odchodami, a sąsiedztwo innych par daje dodatkową ochronę.
Samica buduje miseczkę z suchych traw, chwastów i odrobiny mchu, z warstwą błota i miękką wyściółką. Nie próbuje jej ukryć: gniazdo bywa w lesie, w żywopłocie, między skałami, na stercie drewna, w szopie albo na ziemi.
Pisklęta karmią oboje rodzice, a gniazdo opuszczają po 14–16 dniach. W południowej części zasięgu para może wychować dwa lęgi w sezonie, dalej na północy tylko jeden.
Gniazda od maja, wędrówka od października
Kwiczoły z północy zaczynają odlot na południe w październiku i wracają wiosną. Zimą o tym, czy je zobaczysz, decydują owoce, bo stada są koczownicze.
Kwiczoł na zdjęciach
Inne drozdy na tym samym trawniku
Z krewniakami łączy go sylwetka, a różni szara głowa i biel pod skrzydłem.
Kos
Kos przemyka w podszycie i gęstwinie, kwiczoł siada na otwartych gałęziach. Samiec kosa jest jednolicie czarny, bez cętkowanej piersi.
Pochodzenie, nazwa i liczebność
Czy kwiczoł jest bliskim krewnym drozda śpiewaka?
Nie tak bliskim, jak można by sądzić. Drozd śpiewak i paszkot wcześnie oddzieliły się od eurazjatyckiej linii drozdów, a przodkowie kwiczoła skolonizowali z Afryki wyspy karaibskie i dopiero stamtąd dotarli do Europy.
Dlaczego po łacinie kwiczoł to Turdus pilaris?
Oba człony to łacińskie słowa oznaczające drozda. Gatunek opisał Linneusz w 1758 roku, a za miejsce typowe uznano później Szwecję.
Czy kwiczołów ubywa?
Nie. Na świecie żyje ich według szacunków od 44 do 96 mln, a liczebność wydaje się stabilna. Inaczej jest w Wielkiej Brytanii, na skraju zasięgu: gniazduje tam tylko garstka par, dlatego gatunek trafił na krajową czerwoną listę.