Pokrzywnica wygląda jak ołówkowy szkic wróbla domowego: brązowa, w ciemne kreski, bez jednej jaskrawej plamy. Za tą skromnością kryje się życie rodzinne, w którym samica często ma naraz dwóch lub więcej partnerów. U ptaków to rzadkość.
Płochacz, który zamienił góry na żywopłoty
Większość płochaczy to ptaki gór, a pokrzywnica jako jedyna jest pospolita na nizinach strefy umiarkowanej. Jest też najszerzej rozprzestrzenionym gatunkiem całej rodziny.
Zasiedla zadrzewienia, zarośla, żywopłoty i przydomowe ogrody. Zasięg obejmuje umiarkowaną Europę i sięga do azjatyckiej części Rosji, a na południowym wschodzie po Liban, północny Iran i Kaukaz.
Patrz pod krzewy i policz dorosłe ptaki przy gnieździe
Pokarmu szuka głównie na ziemi, a wśród niego są drobne zwierzęta rozkładające martwą materię. Zimą chętniej sięga po nasiona. Wypatruj więc ptaka drepczącego w ściółce pod żywopłotem, a nie na czubku krzewu.
Najlepszy znak to częste strzepywanie skrzydłami. Żaden podobnej wielkości brązowy ptak w Europie nie robi tego tak chętnie, szczególnie w czasie sporów o rewir i o samicę. Stąd dawne angielskie przezwisko shufflewing.
Gniazdo z gałązek i mchu, wysłane wełną lub piórami, stoi nisko w krzewie albo w iglaku. Jeśli z daleka zobaczysz przy nim dwa samce i samicę z pokarmem, nic się nie pomyliło. Samce dzielą się opieką w takiej proporcji, w jakiej dzieliły się kopulacjami.
Ptak, którego imię znaczy „śpiewający”
Łaciński epitet modularis oznacza „modulujący” albo po prostu „śpiewający”. Angielska nazwa rodziny, accentor, pochodzi od łacińskiego słowa na kogoś, kto śpiewa razem z drugą osobą.
To ładnie pasuje do obyczajów pokrzywnicy, ale w terenie liczy się co innego. Nie czekaj na głośną pieśń. Szukaj cienkiego głosu z dołu żywopłotu, a potem ruchu skrzydeł.
Szara głowa i dziób jak szpilka
Pokrzywnica jest wielkości rudzika. Grzbiet ma brązowy z czarniawymi kreskami, spód brązowawy, a dorosłe ptaki matowoszarą głowę. Obie płcie wyglądają tak samo.
Od wróbla najszybciej odróżnisz ją po cienkim, szpiczastym dziobie. Bury strój mógł powstać jako kamuflaż chroniący przed drapieżnikami.
Młode mają brązowszą głowę, luźne, puchate upierzenie i znacznie wyraźniejsze kreskowanie na całym ciele.
Od zimowych nasion do gniazda w gęstwinie
Źródła nie opisują wędrówek pokrzywnicy, za to pokazują zmianę jadłospisu: w chłodnej porze roku rośnie udział nasion. W sezonie lęgowym przy gniazdach panuje ruch, bo pisklęta karmi nieraz więcej niż dwoje dorosłych.
Fotografie: Pokrzywnica
Wróbel i rudzik obok szarej głowy pokrzywnicy
Najwięcej powie dziób i rysunek głowy.
Wróbel
Samica wróbla też jest brązowa i kreskowana, ale ma wyraźną jasną brew i nie ma szarej głowy. Samiec ma ciemnoszarą czapkę i czarny śliniak.
Rudzik
Ma tę samą wielkość, lecz dorosłego zdradza pomarańczowa pierś i twarz. Młody rudzik jest w brązowo-białe plamki, a nie w kreski.
Partnerzy, karmnik i Nowa Zelandia
Ile partnerów ma samica pokrzywnicy?
Często dwóch lub więcej jednocześnie. Badania DNA pokazały, że pisklęta z jednego gniazda mają nieraz różnych ojców. Zdarzają się też pary jednożenne, samiec z kilkoma samicami albo dwa samce broniące wspólnie kilku samic, ale w naturze najczęstsza jest właśnie wielomęskość.
Co zmienia dokarmianie w życiu pokrzywnic?
Gdy jedzenia jest w bród, rewiry samic mocno się kurczą. Samcom łatwiej wtedy upilnować samicę dla siebie, więc układ przesuwa się od korzystnego dla samic dzielenia się partnerami ku monogamii lub wielożeństwu.
Skąd pokrzywnice w Nowej Zelandii?
Wsiedlono je tam celowo w XIX wieku. Dziś są szeroko rozprzestrzenione w całym kraju i na części przybrzeżnych wysp.