Na czubku świerka siedzi brązowy ptak w białe kropki, z dziobem jak szydło. To orzechówka, leśna krewna kruka i sójki z rodziny krukowatych. Żyje z zapasów, które sama zakłada, i to one wyznaczają jej kalendarz.
Najłatwiej ją spotkać, kiedy robi zapasy
Orzechówka zamieszkuje wielką tajgę na północy, a w Europie Środkowej trzyma się górskich lasów iglastych Alp i Karpat. Na miejscu jest przez cały rok, ale nie przez cały rok jednakowo ją widać.
Jesień to czas spiżarni. Nadwyżki nasion ptak zawsze chowa na później, więc kursuje między drzewami a kryjówkami.
Lęgi zaczyna wcześnie w całym zasięgu, żeby karmić pisklęta tym, co ukrył poprzedniej jesieni. Gniazdo stoi zwykle wysoko w drzewie iglastym, najczęściej po słonecznej stronie.
Ochrypłe „kraak” o ton niżej niż wrzask sójki
Głos jest donośny i szorstki, zapisywany jako powtarzane „kraak-kraak-kraak-kraak”.
Jeśli znasz wrzask sójki, masz dobry punkt odniesienia. Orzechówka brzmi podobnie, ale odrobinę niżej i bardziej na jednej nucie.
Ptak osiadły, który w złe lata rusza w świat
Orzechówki nie odlatują na zimę. Para łączy się na całe życie i wspólnie zajmuje stały rewir.
Kiedy jednak zawiedzie urodzaj szyszek, ptaki wylatują daleko poza zwykły zasięg. Najchętniej robią to orzechówki ze wschodu, z cienkodziobego podgatunku żyjącego od Uralu po wschodnią Syberię.
W 1968 roku ponad 300 ptaków dotarło aż do Wielkiej Brytanii, gdzie normalnie pojawiają się tylko pojedyncze zabłąkane sztuki. Ten nalot wiąże się prawdopodobnie z wczesnym ochłodzeniem na Syberii.
Czekoladowy brąz w białe cętki i biel pod ogonem
Z daleka to ciemnobrązowy krukowaty o szerokich skrzydłach i krótkim ogonie. Z bliska widać, że twarz, szyja, grzbiet i spód są gęsto obsypane białymi plamkami, a skrzydła są czarne z zielononiebieskim połyskiem.
Na głowie nosi czarnobrązową czapkę, która schodzi na kark, przy dziobie dużą białą plamę, a wokół oka białą obrączkę. Dziób jest czarny, długi i ostro zakończony.
W falistym locie patrz na tył ptaka. Pokrywy podogonowe są śnieżnobiałe, a od spodu ogon kończy biała przepaska.
Nasiona limby, orzechy laskowe i trochę mięsa
Podstawą diety są nasiona sosen z dalekiej północy i wysokich gór, w tym limby. Tam, gdzie takich sosen brak, ważne stają się nasiona świerka i orzechy laskowe.
Twardą łupinę przytrzymuje łapami i rąbie dziobem jak dłutem. Ptaki żywiące się orzechami mają grubszy dziób z listewką po wewnętrznej stronie, a koniec języka rozwidla się w dwa zrogowaciałe wyrostki, pomocne przy łuskaniu.
Nie żyje jednak samymi nasionami. Zjada owady, małe ptaki z jajami i pisklętami, drobne gryzonie i padlinę z dróg, a gniazda trzmieli i os rozkopuje, by dobrać się do larw.
Wczesne lęgi i jesienne chowanie nasion
Lęgi zaczynają się wcześnie, bo młode karmi się zeszłorocznymi zapasami. Jesień to pora zbierania i ukrywania nasion, a w latach bez szyszek możliwe są wędrówki daleko poza góry.
Fotografie: Orzechówka
Dwie leśne krukowate o chrapliwym głosie
Głos mają podobny, więc rozstrzyga wygląd.
Sójka
Sójka jest odrobinę większa, a ma znacznie krótszy dziób. Jest różowobrązowa bez białych cętek, z niebieskim polem na skrzydle, czarnymi wąsami przy białym gardle i białym kuprem.
Łamacz orzechów, nauka u rodziców i odnowione lasy
Co łamie orzechówka w swojej łacińskiej nazwie?
Orzechy, i to dwa razy. Nucifraga to nowołacińskie tłumaczenie niemieckiego Nussbrecher, czyli „łamacz orzechów”, a caryocatactes mówi to samo z greckich słów.
Jak długo młode orzechówki zostają z rodzicami?
Wiele miesięcy. Z gniazda wylatują po około 23 dniach, a potem chodzą za dorosłymi i uczą się zakładać spiżarnie, bez których nie przetrwałyby surowej zimy.
Czy to prawda, że orzechówka sadzi lasy?
Tak. Z jej ukrytych zapasów wyrastają nowe drzewa ulubionych sosen. To dzięki niej limba wróciła na duże obszary Alp, gdzie wcześniej wycięli ją ludzie.