Mandarynka to niewielka kaczka z zarośniętych brzegów rzek i jezior wschodniej Azji, która gniazduje w dziuplach drzew. W Europie jest gatunkiem wsiedlonym, a największa populacja kontynentu żyje w okolicach Berlina. Kaczor jest pstrokaty jak mało który ptak, samica szarobrązowa i skromna.
Płochliwa pod wierzbą, śmielsza w miejskim parku
Na tle innych kaczek mandarynka wypada nieśmiało. Trzyma się pod osłoną drzew, najchętniej pod wierzbami nachylonymi nad wodą, i tworzy niewielkie stadka. Tam, gdzie oswoiła się z ludźmi, zachowuje się jednak dużo odważniej.
W Europie zajmuje bardziej otwarty teren niż w ojczyźnie: brzegi jezior, podmokłe łąki i pola uprawne blisko lasu. W Wielkiej Brytanii nie zauważono, by szkodziła rodzimym kaczkom, bo wypełnia wolną dotąd niszę. Może za to rywalizować o dziuple z gągołem.
Wrogów ma sporo: norki, jenoty, wydry, tchórze, puchacze, a nawet zaskrońce. Myśliwi mylą ją w locie z innymi kaczkami i strzelają przez pomyłkę.
Barw w opisach mnóstwo, dźwięków prawie wcale
Źródła, na których opiera się ta strona, niemal nic nie mówią o głosie mandarynki, więc nie znajdziesz tu zapisu jej zawołań. Posłuchaj nagrania na tej stronie, a w terenie zaufaj przede wszystkim oczom.
Żołędzie jesienią, owady wiosną, żaby latem
Mandarynka zbiera jedzenie z powierzchni wody albo spacerując po lądzie. Podstawą są rośliny i nasiona, przede wszystkim bukiew i żołędzie, uzupełniane ślimakami, owadami i drobnymi rybami.
Jadłospis zmienia się z porami roku. Jesienią i zimą przeważają żołędzie i ziarno, wiosną owady, ślimaki, ryby i rośliny wodne. Latem dochodzą drobne robaki, żaby, mięczaki, a nawet małe węże.
Pierwszy dzień życia zaczyna się od skoku z drzewa
Na wolności gniazdo mieści się w dziupli drzewa rosnącego blisko płytkiego jeziora, bagna lub stawu, w gęsto zadrzewionym terenie. W kwietniu albo w maju samica składa jedno zniesienie. Kaczor potrafi jej wtedy pilnować, ale sam nie wysiaduje i odchodzi przed wykluciem.
Wkrótce po wykluciu matka sfruwa na ziemię i nakłania kaczęta, żeby wyskoczyły z dziupli. Gdy wszystkie są już na dole, maszerują za nią do najbliższej wody.
Samice często podrzucają jaja do cudzych gniazd, zwykle krewnych. W rezerwacie Zuojia w północno-wschodnich Chinach robiło tak 46,1 % mandarynek, a obce jaja nie obniżały sukcesu lęgu gospodarza.
Pomarańczowe żagle, biały półksiężyc i fioletowa pierś
Kaczor ma mały czerwony dziób, szeroki biały półksiężyc nad okiem i rudawą twarz z „bokobrodami”. Pierś jest fioletowa, przecięta dwiema pionowymi białymi pręgami, boki rdzawe. Z grzbietu sterczą dwa pomarańczowe „żagle”, czyli przebudowane lotki drugiego rzędu.
Samica jest szarobrązowa, z cienką białą obrączką wokół oka i białą kreską ciągnącą się za okiem. Spód ma jaśniejszy, na boku małą białą kreskę, a dziób z jasnym końcem. Czub noszą obie płcie, lecz fioletowy czub kaczora jest okazalszy.
Latem kaczor przechodzi w szatę spoczynkową i upodabnia się do samicy. Zdradza go wtedy jaskrawy, żółtopomarańczowy lub czerwony dziób, brak czuba i słabsza kreska przy oku.
Kwiecień i maj w dziupli, jesień pod dębami
Źródło nie opisuje wędrówek mandarynek żyjących w Europie, więc wykres jest orientacyjny. Azjatyckie populacje odlatują na zimę na niziny wschodnich Chin i na południe Japonii, gdzie bywają także na bagnach, zalanych polach i w przybrzeżnych lagunach.
Mandarynka na zdjęciach
Kaczęta mandarynki i krzyżówki w jednym stawie
Dorosłego kaczora trudno z czymkolwiek pomylić. Kłopot pojawia się przy pisklętach i samicach.
Krzyżówka
Kaczęta obu gatunków są do siebie bardzo podobne, ale u mandarynki ciemna kreska kończy się na oku, a u krzyżówki biegnie aż do dzioba. Dorosła samica krzyżówki jest większa (50–65 cm), cętkowana i ma niebiesko-fioletowe lusterko na skrzydle.
Wierność, chromosomy i ptaki z kolekcji
Czy mandarynki tworzą pary na całe życie?
Tak wierzy tradycja Chin i Korei. Para mandarynek, po chińsku yuanyang, symbolizuje tam miłość i wierność małżeńską, a w Korei rzeźbione drewniane kaczki wręcza się w prezencie ślubnym. Japończycy mówią o zgodnym małżeństwie oshidori fūfu.
Dlaczego mandarynka prawie nie tworzy mieszańców?
Ma 84 chromosomy, wszystkie akrocentryczne, podczas gdy inne kaczki mają ich zwykle 80. To bardzo utrudnia krzyżowanie, może nawet je uniemożliwia, choć nie wszyscy się z tym zgadzają. Zgłaszano mieszańce z sześcioma gatunkami, ale żadnego nie potwierdzono.
Skąd mandarynki wzięły się w Wielkiej Brytanii?
To potomkowie ptaków, które uciekły z kolekcji. W XX wieku powstała tam duża dzika populacja, dziś liczy około 7000 osobników. W Irlandii nieliczne pary gniazdują głównie w dublińskich parkach.