Duży czarny ptak, który znika pod wodą na minutę, dwie albo nawet trzy, to najczęściej kormoran. Spotkasz go na jeziorach i rzekach, w ujściach i na przybrzeżnych wodach morza przez cały rok, choć zimą w innych miejscach niż latem.
Sezon lęgowy w kolonii, białe piórka na udach
W okresie lęgowym kormorany skupiają się w koloniach przy mokradłach, rzekach i osłoniętych zatokach. Gniazda z patyków stawiają na drzewach, na półkach skalnych albo wprost na ziemi, na skalistych wyspach wolnych od drapieżników.
Wtedy łatwo poznać dorosłe ptaki po białych, włosowatych piórkach na udach, głowie i górnej części szyi. Starsze osobniki mają ich zwykle więcej niż młodsze. Zimą upierzenie robi się jednolicie czarne i bardziej matowe, a biel znika.
Milczący nurek, który przy gnieździe charczy
Poza kolonią kormoran prawie się nie odzywa. Głos usłyszysz dopiero przy gniazdach, skąd dobiegają różne chrapliwe, gardłowe odgłosy.
Ciekawsze od głosu jest jego ucho. Badania sugerują, że słuch kormorana przystosował się do pracy pod wodą, co może pomagać w wykrywaniu ryb. Ceną jest mniejsza czułość na dźwięki w powietrzu.
Lód przegania je na południe, Morza Północnego unikają
Ptaki z północy odlatują, gdy ich wody zamarzają. Zatrzymują się na każdym wybrzeżu lub śródlądowym akwenie, gdzie woda jest otwarta i pełna ryb. W cieplejszych regionach tylko rozpraszają się po okolicy, a szerokich mórz, takich jak Morze Północne, przelatują niechętnie.
Według zimowych liczeń w Europie żyje około 1,2 miliona kormoranów. Gęste kolonie mają jednak swoją cenę: w latach 2021–2022 wysoce zjadliwa ptasia grypa zabiła ponad 1700 ptaków w koloniach nad Bałtykiem.
Fiolet na tułowiu, morskozielone oko, żółta skóra pod dziobem
Pióra są prawie całe czarne, na skrzydłach i ogonie z połyskiem od brązu do zieleni, na tułowiu z fioletowym. Dorosły ma uderzająco morskozielone oko. Mocny dziób jest na końcu silnie zagięty, a u jego nasady widać nagą skórę, żółtą, rzadziej czerwoną.
Młode mają jasny, prawie biały spód, który w drugim roku brązowieje; strój dorosłych zakładają w wieku 3–4 lat. Nad morzem zwróć uwagę na masywną budowę i gruby dziób, bo tam w grę wchodzi także kormoran czubaty.
Pod wodą napędzają go nogi, zimą wybiera większe ryby
Kormoran żywi się rybami, które łowi, nurkując z napędem nóg i chwytając zdobycz dziobem. Schodzi najwyżej na 9,5 m. Około 60 % nurkowań kończy się przy dnie, a mniej więcej 10 % w otwartej toni.
Latem bierze każdą rybę odpowiedniej wielkości, jaką zdoła złapać. Zimą wyraźnie wybiera większe, wrzecionowate ryby i dzięki temu poluje wydajniej, choć nie łapie ich więcej. Na czeskiej Wełtawie zimujące ptaki zjadały według szacunków nawet 80 kg ryb z hektara rocznie.
Pełne kolonie latem, mniej ptaków na zamarzniętych wodach
W Polsce kormoran pojawia się regularnie. Gdy jeziora i rzeki skuwa lód, część ptaków przenosi się na otwarte wody, dlatego zimą widzisz ich mniej niż w sezonie lęgowym, kiedy kolonie są pełne.
Fotografie: Kormoran
Rybacy, Chiny i norweska legenda
Dlaczego rybacy nie przepadają za kormoranem?
Widzą w nim konkurenta do ryb. Dawniej tępiono go tak zawzięcie, że prawie zniknął, a gdy liczebność odbudowała się dzięki ochronie, konflikt z hodowcami ryb wrócił. Brytyjskie władze wydają corocznie licencje na odstrzał ściśle określonej liczby ptaków; bez takiego zezwolenia zabicie kormorana jest nielegalne.
Na czym polega łowienie ryb z kormoranem?
Praktykuje się je m.in. w Chinach i Japonii. Rybak zawiązuje ptakowi na szyi linkę, która nie pozwala połknąć dużej ryby, i odbiera zdobycz, otwierając mu dziób. Kormorany uczą się, że co ósma ryba należy do nich, i bez tej nagrody odmawiają nurkowania.
Czy kormorana się je?
W Norwegii to tradycyjny ptak łowny i co roku strzela się tam około 10 000 sztuk. Na północy tego kraju bywa za to uważany za ptaka niemal świętego: według starej legendy dusze ludzi zaginionych na morzu odwiedzają swoje domy właśnie pod postacią kormoranów.