Blisko milion czernic zamieszkuje północną Eurazję. Na jeziorach i stawach poznasz ją po tym, że raz po raz znika pod wodą: to kaczka nurkująca. Kaczor nosi na potylicy cienki czub, od którego pochodzi angielska nazwa gatunku.
Warkot w locie należy do samicy, kaczor zwykle milczy
Repertuar czernicy jest skromny i szybko go opanujesz. Samica wydaje szorstkie, warczące „karr”, przeważnie wtedy, gdy leci. Usłyszysz je więc raczej nad wodą niż z zarośniętego brzegu.
Kaczor odzywa się rzadko. Wyjątkiem są toki, kiedy pogwizduje cicho na dwie nuty. Ogorzałki, jedyne kaczki naprawdę podobne do czernicy, mają inny głos, więc ucho pomaga zwłaszcza przy trudnych samicach.
Czub, złote oko i biel wyłącznie na bokach
Dorosły kaczor jest cały czarny, poza śnieżnobiałymi bokami. Dziób ma niebieskoszary, tęczówki złotożółte, a z tyłu głowy zwisa mu wąski czub. Ten szczegół rozstrzyga sprawę, bo ogorzałka czuba nie ma.
Samica jest brązowa, z jaśniejszymi bokami, i to ją łatwiej pomylić z innymi kaczkami nurkującymi. Niektóre mają biel wokół nasady dzioba, jak samica ogorzałki. Przyjrzyj się wtedy wielkości tej plamy: u czernicy nigdy nie jest tak rozległa.
Żwirownie i małże pomogły jej się rozprzestrzenić
Czernica gniazduje w umiarkowanej i północnej Eurazji. Do lęgów wybiera bagna oraz jeziora z bujną roślinnością, w której łatwo ukryć gniazdo. Bywa też na przybrzeżnych lagunach i osłoniętych stawach.
Uważa się, że zasięg gatunku powiększył się dzięki ludziom. Po wydobyciu żwiru zostały nowe zbiorniki z otwartą wodą, a równocześnie rozprzestrzeniły się małże słodkowodne, jeden z ulubionych pokarmów tej kaczki.
W większej części zasięgu czernice odlatują na zimę w łagodniejsze rejony: na południe i zachód Europy albo do południowej Azji. Na niezamarzniętej wodzie gromadzą się wtedy w duże stada.
Obiad z dna, czasem po zmroku
Krzyżówka szuka jedzenia przy powierzchni, a czernica schodzi po nie pod wodę. Tylko od czasu do czasu żeruje z powierzchni, przechylając się głową w dół.
W jadłospisie przeważają mięczaki i owady wodne, a uzupełnia go trochę roślin. Zdarza się, że czernice nurkują po pokarm także nocą.
Dołek wysłany puchem, najlepiej na wysepce
Na północy Europy lęgi trwają od połowy maja do końca lipca. Czernice nie tworzą kolonii, choć gniazda leżą czasem w luźnych skupiskach. Prawie zawsze są tuż przy wodzie, a najchętniej na wyspie.
Samica sama robi w ziemi płytki dołek i wyściela go trawą, trzciną oraz puchem. Składa 8–11 zielonkawoszarych jaj i siada na nich dopiero po ostatnim, dlatego kaczęta klują się jednocześnie. Odchodząc z gniazda, przykrywa jaja puchem.
Młode od pierwszego dnia opuszczają gniazdo i same zbierają jedzenie, a matka ogrzewa je, póki są małe. Pierwszy lęg ptaki wyprowadzają zwykle po roku, wyjątkowo dopiero w wieku dwóch lat.
Wiosną pary, zimą tłum na otwartej wodzie
Czernica jest ptakiem częściowo wędrownym. Lęgi przypadają na maj, czerwiec i lipiec, a w chłodnej porze roku liczy się każda niezamarznięta tafla, na której zbierają się stada.
Czernica na zdjęciach
Łacina, polowania i dalekie wędrówki
Co znaczy łacińska nazwa fuligula?
To połączenie łacińskich słów oznaczających sadzę i gardło. Rodzajowe Aythya wywodzi się z greckiej nazwy nieokreślonego ptaka morskiego, o którym pisał między innymi Arystoteles. Linneusz opisał czernicę w 1758 roku jako Anas fuligula.
Czy na czernice się poluje?
Tak, to ptak łowny. Sportowo poluje się na nią w Wielkiej Brytanii, we Włoszech, w Iranie, Finlandii i Danii, a w Iranie także zarobkowo. Kulinarnie ceniona nie jest: żeruje na dnie, więc mięso potrafi mieć mulisty posmak.
Jak daleko może zalecieć czernica?
Bardzo daleko. Jako zimowy gość pojawia się na obu wybrzeżach Stanów Zjednoczonych i Kanady, a jednego ptaka zanotowano aż w Melbourne w Australii.