Razem z łyską kokoszka należy do najpospolitszych chruścieli Starego Świata. Szukaj jej nad stawami, kanałami i zarośniętymi jeziorami, także w miejskich parkach. Z daleka wygląda na ciemną kurkę wodną, ale z bliska zdradza ją jaskrawa czerwień na czole.
Czerwień na czole, żółty czubek dzioba i biel pod ogonem
Upierzenie jest w większości czarne i brązowe. Odcinają się od niego białe kreski na bokach i biały spód ogona, a nogi są żółte. Najmocniej przyciąga wzrok czerwona tarczka czołowa, przechodząca w czerwony dziób z żółtym końcem.
Tarczka ma zaokrąglony wierzch i mniej więcej równoległe boki. Młode są bardziej brązowe i nie mają jeszcze czerwieni na czole. Na pierwszy rzut oka wyglądają więc na zupełnie innego ptaka.
Łyska ma biel tam, gdzie kokoszka czerwień
Największe ryzyko pomyłki to łyska, krewna z tej samej rodziny. Jest łupkowoczarna, z lśniącą czarną głową, a dziób i tarczkę na czole ma białe. Nie zobaczysz u niej białych kresek na boku.
Trudniej z młodymi. Młoda łyska jest jaśniejsza od dorosłej, ma białawą pierś i też nie ma tarczki. Młoda kokoszka jest po prostu brązowawa, więc biaława pierś wskazuje raczej na łyskę.
Bulgotanie z trzcin i syk na intruza
Kokoszka ma szeroki zestaw gardłowych, bulgoczących zawołań. Zamiast uczyć się zapisu sylab, zapamiętaj ich barwę: mokrą i chrapliwą.
Gdy coś jej zagraża, głośno syczy. Bywa skryta, ale w niektórych miejscach oswaja się z ludźmi i wtedy obserwujesz ją z kilku kroków.
Od bagna po kanał w środku miasta
Kokoszka gniazduje na bagnach, nad rzekami i jeziorami z bogatą roślinnością, a nawet w parkach miejskich. Doskonale radzi sobie w krajobrazie przekształconym przez człowieka.
Zjada bardzo różne części roślin i drobne zwierzęta wodne. Żeruje na brzegu albo w wodzie, czasem spaceruje po liściach grzybieni albo jak kaczka wsadza głowę pod wodę, unosząc kuper.
Ptaki z krajów, gdzie wody zamarzają, na przykład ze wschodu Europy, odlatują w cieplejsze strony. Tam, gdzie lód nie skuwa stawów, kokoszka zostaje na cały rok.
Koszyk w gęstwinie i jaja w cudzych gniazdach
W sezonie lęgowym kokoszki pilnują terytorium. Przeganiają z niego inne kokoszki, a nawet kaczki.
Gniazdo to koszyk na ziemi, ukryty w gęstej roślinności. W strefie umiarkowanej składanie jaj rusza między połową marca a połową maja. Pierwsze zniesienie liczy zwykle około 8 jaj, późniejsze 5–8 albo mniej.
Jaja wysiadują oboje rodzice, przez mniej więcej trzy tygodnie, i oboje karmią młode. Te uniezależniają się kilka tygodni po wylocie, a już następnej wiosny mogą mieć własne pisklęta.
Kokoszka podrzuca też jaja innym kokoszkom i obcym gatunkom. Znajdowano je w gniazdach łysek, krzyżówek i kuropatw.
Jaja od marca, pusto na zamarzniętych wodach
Pierwsze zniesienia pojawiają się od połowy marca. Tam, gdzie zimą woda zamarza, kokoszki odlatują w łagodniejsze strony, a na otwartych wodach zostają przez cały rok.
Galeria: Kokoszka
Zielona stopa, ucieczka z młodymi i sułtan
Dlaczego łacińska nazwa mówi o zielonej stopie?
Epitet chloropus łączy greckie słowa „zielony” i „stopa”. W 1758 roku Linneusz umieścił kokoszkę w rodzaju Fulica, pod nazwą Fulica chloropus, a nazwa rodzajowa Gallinula znaczy po łacinie „kurka”.
Jak kokoszka ratuje pisklęta przed drapieżnikiem?
Zagrożone młode potrafią uczepić się ciała rodzica. Dorosły ptak odlatuje wtedy w bezpieczne miejsce i zabiera je ze sobą.
Kto trzymał kokoszki w pałacu?
Sułtan Abdülhamid II, władca Imperium Osmańskiego. Interesował się tym gatunkiem tak bardzo, że w pałacu Yıldız hodowano ponad pięćdziesiąt kokoszek.