Wielkości wrony, cały czarny i z czerwoną czapką: dzięcioła czarnego trudno wziąć za innego przedstawiciela dzięciołowatych. W Europie jest największy z nich, a jego praca przy pniu ma znaczenie dla wielu mieszkańców dojrzałego lasu.
Cieśla, po którym wprowadzają się sąsiedzi
Dzięcioł czarny wykuwa w pniach obszerne dziuple. Z czasem zajmują je inne ptaki i ssaki, dlatego w wielu lasach uważa się go za gatunek kluczowy.
Do tej roboty ma odpowiedni sprzęt. Szyja kryje bardzo silne mięśnie, krótkie, krępe nogi kończą się ostrymi pazurami, a sztywne pióra ogona służą za podporę. Dzięki rozmiarom i sile sięga po zdobycz ukrytą głęboko w drewnie.
Nie każdy lokator jest mile widziany. Kawki regularnie przejmują jego dziuple i potrafią wyjadać jaja oraz małe pisklęta.
Poza sezonem lęgowym częściej zagląda do zadrzewień w pobliżu ludzkich siedzib. Bywa wtedy uciążliwy, bo kuje słupy energetyczne i telekomunikacyjne, a nawet domy, i zdarza się, że ginie porażony prądem.
Gwizd z gałęzi i krzyk w locie
Ten dzięcioł ma dwa zupełnie różne zawołania. Pierwsze to wysokie, donośne, gwizdane „kri-kri-kri”, drugie to przenikliwy skrzek, który wydaje w locie.
Właśnie te piskliwe krzyki i przeszywające żółte oczy sprawiły, że w baśniach z całego zasięgu ptak grywał czarny charakter.
Mrówki gmachówki prosto z martwego pnia
Jadłospis jest wąski i przewidywalny. Przeważają w nim mrówki gmachówki, uzupełniane larwami chrząszczy, które drążą drewno.
Żeruje, kując dziobem w obumarłe drzewa. Wyjadając owady niszczące drewno, przy okazji pomaga chronić drzewostan.
Topola albo sosna, a w środku tylko wióry
Na dziuplę wybiera najchętniej drzewo zaatakowane przez grzyb, na przykład ze zgnilizną rdzenia, choć część par kuje w zdrowym pniu. Zwykle jest to żywa topola albo sosna.
Po wykuciu otworu ptak drąży w dół komorę lęgową. Nie wyścieła jej niczym, na dnie zostają tylko wióry z budowy.
Para wysiaduje jaja na zmianę i razem karmi pisklęta, które przepychają się do wylotu, żeby dostać jedzenie pierwsze. Młode opuszczają dziuplę po 18–35 dniach i jeszcze przez tydzień trzymają się dorosłych.
Czerwień na całym ciemieniu albo tylko z tyłu
Upierzenie jest całkowicie czarne, z wyjątkiem czerwieni na głowie. U samca czerwone jest całe ciemię, samica ma czerwoną tylko tylną część czubka głowy.
Młode są podobne, ale mniej lśniące, z matowszą czerwienią oraz jaśniejszym, szarawym gardłem i dziobem.
Długi dziób i jasne, żółte oczy widać nawet z pewnej odległości. W locie nie robi typowych dla dzięciołów fal: leci wolno, z pozornie niepewnymi uderzeniami skrzydeł i uniesioną głową.
Osiadły przez cały rok, zimą bliżej ludzi
Dzięcioł czarny nie odlatuje. Poza porą lęgów łatwiej trafić na niego w zadrzewieniach blisko zabudowań, a wiosną para zajmuje się kuciem dziupli i karmieniem młodych.
Dzięcioł czarny na zdjęciach
Czarny ptak przy dziupli: dzięcioł czy kawka
Przy dziupli możesz trafić na kawkę, a w starym lesie na innego dużego dzięcioła.
Kawka
Kawka jest czarna, ale ma szary kark i policzki, srebrzystobiałe oko i krótki, gruby dziób. Czerwieni na głowie nie ma, a mierzy 34–39 cm.
Dzięcioł zielony
Dzięcioł zielony jest mniejszy, ma 30–36 cm. Wierzch ma zielony, spód żółtawozielony, kuper żółty, a czerwień na głowie noszą obie płcie. Leci falami: kilka uderzeń skrzydeł i krótki ślizg.
Fińska gmina, leśni wrogowie i tablice z Italii
Dlaczego fińska gmina Nurmijärvi wybrała dzięcioła czarnego?
Jest tam dość pospolity i pojawia się w twórczości Aleksisa Kiviego, fińskiego pisarza narodowego pochodzącego z Nurmijärvi. Miejscowy klub piłkarski NJS ma go nawet w logo.
Czy dzięcioł czarny ma wielu naturalnych wrogów?
Niewielu. Najgroźniejsza jest kuna leśna, która zjada jaja, pisklęta i wysiadujące samice, a potem często zajmuje dziuplę. Z ptaków mogą go upolować między innymi puchacz, puszczyk uralski i jastrząb.
Co łączy dzięcioła czarnego z tablicami iguwińskimi?
Prawdopodobnie to o nim mówią przepisy wróżbiarskie na tych dawnych italskich tablicach, pod umbryjskim słowem peiqu. Ptak ten był bardzo ważny we wczesnej religii i mitologii Italii.