Lelek

Wierzch jest szarobrązowy, gęsto kreskowany ciemnym rysunkiem, a przez kark biegnie jasnopłowy kołnierz. Spod dzioba odchodzi biała kreska podobna do wąsa. Złożone skrzydło jest szare w płowe cętki, a spód szarobrązowy w prążki.

Siedzący ptak jest zaskakująco płaski. Na gałęzi układa się wzdłuż niej, nie w poprzek, i trwa bez ruchu, więc zlewa się z korą. Na ziemi potrafi nawet obrócić się przodem do słońca, żeby rzucać jak najmniejszy cień.

W locie płeć poznasz od razu. Samiec ma białą plamę na trzech lotkach i białe końce dwóch skrajnych piór ogona, samica nie pokazuje bieli wcale. Lot jest bezgłośny i bardzo lekki.

Najczęstsza pomyłka dotyczy ucha, nie oka. Bardzo podobny, jednostajny dźwięk wydaje turkuć podjadek, więc terkot dochodzący z trawy nie zawsze oznacza ptaka.

Na wyjeździe na Półwysep Iberyjski uważaj na lelka rdzawoszyjego. Jest większy, bardziej szary i ma dłuższe skrzydła, szeroki płowy kołnierz oraz wyraźniejszą biel na skrzydłach i ogonie.

Pieśń samca to suchy, ciągły tryl, który potrafi trwać do dziesięciu minut. Czasem przyspiesza albo zmienia wysokość. Lelek śpiewa tylko wtedy, gdy siedzi, a w rewirze przenosi się między kilkoma ulubionymi grzędami.

Najwięcej śpiewu usłyszysz o zmierzchu i o świcie, mniej w środku nocy i przy złej pogodzie. W dobrych warunkach terkot niesie się na 600 m.

Samica nie śpiewa. W locie oba ptaki wołają krótko „kuik, kuik”, a zaniepokojone wydają ostre „czak”.

Lelek potrzebuje suchego, otwartego terenu z rozrzuconymi drzewami i krzakami. Pasują mu wrzosowiska, polany, zręby i świeżo posadzone uprawy leśne.

Na lęgowisku omija zarówno bezdrzewne przestrzenie, jak i gęsty las, a także miasta, góry i pola uprawne. Żerować potrafi jednak nad mokradłami czy ogrodami, a lęgowe ptaki latają na łowy średnio około 3 km od gniazda.

Nocą przysiada na drogach i ścieżkach, a dużego intruza, jelenia albo człowieka, ogląda czasem z zawisu. To najlepsza okazja, żeby przyjrzeć mu się z bliska.

Gniazda nie ma wcale. Samica składa szarobrązowo plamione jaja wprost na ziemię, ściółkę albo igliwie, pod krzakiem lub między korzeniami, często w tym samym miejscu przez kilka lat.

Spłoszona samica ucieka po ziemi, udając ranną, i odciąga intruza. Pisklęta w puchu ruszają się od razu, ale rodzice jeszcze je ogrzewają, a samodzielne stają się po około 32 dniach.

Jaja i pisklęta padają łupem lisów, kun i jeży, a z ptaków wron, srok i sójek. Mocno szkodzą też psy puszczane luzem, bo niszczą jaja albo zdradzają je drapieżnikom. Udane gniazda leżą zwykle z dala od ścieżek, więc na wrzosowisku trzymaj psa przy nodze.

Ptaki wracają na lęgowiska do maja, samce mniej więcej dwa tygodnie przed samicami. Jesienny odlot przypada głównie na sierpień i wrzesień, a wiele lelków rusza w drogę przy pełni.

Obie sylwetki są smukłe i długoskrzydłe, więc patrz na rysunek piór i oko.

Kukułka

Kukułka jest większa, ma 32–34 cm. Samce są jednolicie łupkowoszare na wierzchu i gardle, z wyraźnie prążkowanym spodem i żółtą obwódką oka. Leci regularnymi uderzeniami skrzydeł, podobnie jak krogulec.

LelekKukułka