Kuropatwa to krągły, naziemny ptak krajobrazu rolniczego, który nie odlatuje na zimę. Gnieździ się na polach uprawnych w większości Europy i dalej na wschód, aż po południowo-zachodnią Syberię. Najczęściej trafisz na nią na skraju pola zboża.
Zimowe stadka i krótkie przeloty nad polem
Kuropatwa to ptak osiadły, który niemal całe życie spędza na ziemi. Od końca lęgów do wiosny żyje w gromadkach, w których bywa do 30 ptaków.
Spłoszona, podobnie jak bażant i większość innych kuraków, podrywa się i przelatuje kawałek na zaokrąglonych skrzydłach. Daleko nie odlatuje, więc stadko szybko znowu znika w uprawach.
Na terenach intensywnie uprawianych kuropatw jest coraz mniej. Brytyjska populacja skurczyła się tak bardzo, że w 2015 roku gatunek wpisano tam na czerwoną listę ptaków wymagających szczególnej troski.
Ochrypłe „kiierr-ik” i alarm przy starcie
Śpiew kuropatwy jest krótki, wysoki i chropawy, bez śladu melodii, więc nie pomylisz go z rytmicznym wołaniem przepiórki. Drugi głos słyszysz przy ucieczce: zrywający się ptak często powtarza „rik rik rik”, ostrzegając resztę stadka.
Dorosłe jedzą nasiona, pisklęta tylko owady
Dorosłym ptakom wystarczają w zasadzie nasiona. Z młodymi jest inaczej: przez pierwsze 10 dni życia potrafią trawić wyłącznie owady, a i później białko z owadów jest im niezbędne.
Dlatego rodzice prowadzą pisklęta na skraje pól zbóż, gdzie można łapać owady. Tam, gdzie środki owadobójcze przetrzebiły owady, a ptaki straciły miejsca do gniazdowania, liczebność spadła w ciągu 25 lat nawet o 85 %.
W Wielkiej Brytanii próbuje się temu zaradzić, zostawiając przy polach ochronne pasy brzegowe. Organizuje to między innymi Game & Wildlife Conservation Trust.
Gniazdo na brzegu ozimej pszenicy
Gniazdo leży na ziemi, zwykle na obrzeżu pola zboża, a najczęściej ozimej pszenicy. Kura składa w nim nawet 20 jaj.
Pisklęta są przeważnie żółtobrązowe i nie mają jeszcze rysunku na twarzy ani na spodzie ciała. Szatę dorosłych przywdziewają po mniej więcej 16 tygodniach.
Podkowa na brzuchu i krzyż lotaryński na skrzydle
Kuropatwa jest okrągła jak piłka, z brązowym grzbietem oraz szarą piersią i bokami. Biały brzuch samców, a także wielu samic, zdobi duża kasztanowa plama w kształcie podkowy.
Obie płcie są tej samej wielkości i bardzo podobne, choć samica bywa nieco matowsza i ma mniejszą plamę na brzuchu. Pewną różnicę widać dopiero z ptakiem w ręku. Na pokrywach lotek trzeciorzędowych samica ma dwa poprzeczne paski, tak zwany krzyż lotaryński, a samiec tylko jeden.
Zimą w stadku, latem przy gnieździe w zbożu
Kuropatwa nie wędruje i zostaje w krajobrazie rolniczym przez cały rok. Wartości na wykresie są orientacyjne, bo źródło nie podaje dokładnych terminów lęgów.
Kuropatwa z bliska i z daleka
Trzy brązowe kuraki z tych samych pól
Wszystkie chowają się w uprawach, ale różnią się wielkością, ogonem i trybem życia.
Bażant
Kura bażanta jest mniej więcej dwa razy dłuższa i nosi długi ogon, którego kuropatwie brak. Bażanty konkurują z kuropatwami o owady, a ich kury podrzucają czasem jaja do kuropatwich gniazd.
Przepiórka
Przepiórka jest znacznie mniejsza (16–18 cm), ma jasny pasek nad okiem i długie skrzydła, bo na zimę odlatuje do Afryki i południowych Indii. Zdradza ją wołanie samca złożone z trzech szybkich dźwięków, słyszane głównie rano i wieczorem.
Kuropatwa węgierska, irlandzki rezerwat i łacina
Dlaczego w Ameryce mówią na nią „hun”?
Kuropatwę wsiedlono jako ptaka łownego w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, RPA, Australii i Nowej Zelandii. W Ameryce Północnej to popularna zwierzyna, nazywana tam kuropatwą węgierską, w skrócie „hun”.
Gdzie w Irlandii przetrwały kuropatwy?
Prawie wyłącznie w rezerwacie Lough Boora w hrabstwie Offaly. Dzięki programowi ochrony ich liczba wzrosła tam do około 900, co daje nadzieję na powrót gatunku w innych częściach wyspy.
Co znaczy łacińskie perdix?
Po prostu „kuropatwa”, a samo słowo pochodzi ze starogreckiego. Pierwszy opis, pod nazwą Tetrao perdix, sporządził Linneusz w 1758 roku, a rodzaj Perdix wprowadził dwa lata później Mathurin Jacques Brisson.