Głuszec to największy żyjący kurak leśny, mieszkaniec starych borów iglastych Europy i północnej Azji. Kogut jest prawie dwa razy większy od kury. W środkowej Europie gatunek wycofuje się i przetrwał tam w rozproszonych, kurczących się populacjach.
Kogut wagi ciężkiej i kura w srebrzyste prążki
Dorosły kogut waży przeciętnie ponad 4 kg. Ciało ma ciemnoszare do ciemnobrązowego, pierś metalicznie zieloną, a brzuch i podogonie od czarnych po białe, zależnie od podgatunku. Nad każdym okiem świeci naga czerwona skóra, którą niemieccy myśliwi nazywają „różami”.
Kura waży mniej więcej połowę tego co kogut. Wierzch ma brązowy w czarne i srebrzyste prążki, spód jaśniejszy, płowożółty. Pod względem różnicy wielkości między płciami głuszca wyprzedzają tylko większe dropie i kilku krewnych bażanta.
Obie płcie mają białą plamkę na zgięciu skrzydła i opierzone nogi. Na palcach rosną rzędy drobnych rogowych wyrostków, które działają jak rakiety śnieżne i zostawiają wyraźny trop. Po wielkości odcisku łatwo odróżnisz koguta od kury.
Mniejszy kuzyn z lirą zamiast wachlarza
Największe ryzyko pomyłki dotyczy cietrzewia. Jego kogut też jest czarny i ma czerwoną brew, ale mierzy około 60 cm, nosi wywinięty na boki ogon i białe podogonie, a połysk na szyi ma granatowy, nie zielony.
Kury obu gatunków są brązowe i prążkowane, więc najwięcej mówi rozmiar: kura głuszca jest wyraźnie większa od kury cietrzewia. Oba gatunki czasem się krzyżują, a mieszańca Niemcy nazywają Rackelhahn.
Klik, klik i korek od szampana o brzasku
Tok zaczyna się z pierwszym brzaskiem na grubym konarze drzewa z dobrym widokiem. Kogut stroszy i rozkłada ogon, prostuje szyję, kieruje dziób w niebo i opuszcza skrzydła.
Śpiew to seria podwójnych trzasków, które przyspieszają, aż przechodzą w odgłos podobny do wyskakującego korka od szampana. Gotowe do kopulacji kury przykucają i wydają proszący dźwięk.
W tej fazie głuszce są wyjątkowo wrażliwe na niepokojenie. Nawet jeden obserwator może spłoszyć kury w krótkim okresie, gdy są gotowe do zapłodnienia, więc tokowiska oglądaj tylko z daleka.
Stary bór z jagodzinami i prześwitami w koronach
Głuszec jest specjalistą od jednego typu lasu. Potrzebuje starych drzewostanów iglastych o zróżnicowanym składzie, z luźnym okapem i gęstym runem borówek. Młodych, zwartych lasów unika, bo nie ma w nich ani pokarmu, ani osłony, a ciężki ptak nie zdoła tam swobodnie latać.
Najliczniejszy jest w nasłonecznionych starych lasach mieszanych ze świerkiem, sosną, jodłą i domieszką buka. Dorosły kogut zajmuje 50–60 ha, kura około 40 ha.
Gdy gruba warstwa śniegu przykrywa runo, głuszec niemal nie schodzi z drzew i żywi się igłami świerka, sosny i jodły oraz pąkami buka i jarzębiny. Do rozdrabniania tej twardej strawy połyka drobne kamyki.
Gniazdo pod niską gałęzią i pisklęta, które trzeba grzać
Sezon toków rusza między marcem a kwietniem, zależnie od pogody i wysokości, i trwa do maja lub czerwca. Około trzech dni po kopulacji kura zaczyna znosić jaja, a po 10 dniach zniesienie jest pełne. Zwykle liczy osiem jaj, czasem do 12, i jest wysiadywane przez 26–28 dni.
Gniazdo kryje się najczęściej pod niskimi gałęziami młodego drzewa albo pod złamaną koroną.
Pisklęta same łowią owady, głównie gąsienice, mrówki i biegacze, ale w zimną, deszczową pogodę co kilka minut muszą się ogrzać pod matką. Po 3–4 tygodniach podfruwają, a od września rodziny się rozpadają.
Wiosna na tokowisku, jesienny epilog
Głuszec nie wędruje i przez cały rok zostaje w swoim lesie. Poza długim wiosennym sezonem toków jest jeszcze mniejszy szczyt jesienią, kiedy ptaki wyznaczają terytoria na zimę i na kolejny sezon.
Głuszec na zdjęciach
Dwa mniejsze kuraki z tego samego boru
W lesie liczy się przede wszystkim rozmiar i barwa piersi koguta.
Cietrzew
Cietrzew jest wyraźnie mniejszy, jego kura ma około 45 cm. Kogut zamiast zielonej piersi ma granatowy połysk na szyi i grzbiecie, a w ogonie wywinięte na zewnątrz sterówki.
Zadziorne koguty, drapieżniki i szkocki kryzys
Czy kogut głuszca może zaatakować człowieka?
W Skandynawii i Szkocji niektóre koguty w czasie toków przeganiają ludzi, którzy wejdą na ich terytorium. U takich ptaków stwierdzono mniej więcej pięciokrotnie wyższy poziom testosteronu niż u kogutów tokujących zwyczajnie.
Które drapieżniki zagrażają głuszcom?
W Szwecji głuszec jest głównym łupem orła przedniego. Wiele ptaków, zwykle młodych, chwytają jastrzębie, a puchacz zabija je od czasu do czasu. Jaja i pisklęta wybierają kuny, lisy, dziki i niedźwiedzie.
Ile głuszców zostało w Szkocji?
Rodzima szkocka populacja wymarła w latach 1770–1785, a obecne ptaki pochodzą ze Szwecji. Z około 10 000 par w latach 60. XX wieku zostały 532 dzikie ptaki w 2025 roku. Szkodzą im ogrodzenia chroniące uprawy przed jeleniami, drapieżniki i brak odpowiedniego lasu.